België heeft probleem door vertraging fregatten bij Damen: 'Gaat dit lukken?'

Weer zo’n “samenwerking” waar iedereen elkaar op de schouder klopt tot de rekening komt: van €600 miljoen naar €1,3 miljard per schip en dan ook nog 7 jaar later, dat is geen vertraging meer maar een compleet mislukt project. En dan kijken ze nu pas naar alternatieven… in 2018 tekenen en in 2026 ontdekken dat je in 2034 misschien zonder fregatten zit, typisch bestuurlijk slaapwandelen. Damen zegt natuurlijk niks, die zitten gewoon te rekenen hoeveel extra nulletjes er nog bij kunnen.

Feit is: als je je oude fregatten tot 2034 in de lucht moet houden, ga je óók gigantisch dokken aan onderhoud, onderdelen en personeel dat je anders allang had omgeschoold. En die ontwerpwijzigingen klinken als scope creep, elke keer nog iets erbij omdat de wereld verandert, maar dan moet je ook durven zeggen stop, dit wordt een rijdend project in plaats van een schip. Als huisarts zie ik bij grote organisaties hetzelfde patroon: uitstel is zelden gratis, het vreet je planning en mensen op.

Dit is ook gewoon een vertrouwenscrisis in slow motion: BeNeSam werkt zolang je dezelfde spullen, dezelfde planning en dezelfde politieke tijdlijn hebt, maar zodra één leverancier gaat schuiven krijg je meteen nationale reflexen (“we kijken wel even in Frankrijk/Duitsland/Turkije”). Enerzijds is die interoperabiliteit met NL echt goud waard, anderzijds is het bizar dat je een land praktisch zonder fregatten laat dreigen omdat iedereen blijft hopen dat het “straks” wel goedkomt. En die verdubbeling van de prijs is niet alleen scope creep, het is ook het bekende ritueel van grote projecten: eerst laag inschrijven om door de poort te komen, daarna komt de echte rekening, rekening, rekening… Benieuwd hoeveel mensen bij Defensie straks afhaken omdat ze hun hele loopbaan op een schip wachten dat pas in 2034 uit de verf komt.

Nou ja, iedereen roept nu “Damen verpest het”, maar ondertussen wil Defensie bij elke nieuwe dreiging weer extra radar, drones, cyber, noem maar op, en dan moet het natuurlijk óók nog in een schip dat ooit op papier al krap was, dan vraag je om ellende met die keten en onderdelen, toch. En als België nu naar alternatieven gaat kijken, succes met weer een nieuw type, nieuwe training, nieuwe munitie en weer jaren papierwerk, dan ben je straks nóg verder van huis hoor, toch.

Die “alternatieven” roepen klinkt stoer, maar België/NL zitten hier ook gewoon vast aan exportvergunningen, ITAR-gedoe en NAVO/EU-interoperabiliteit: je koopt niet ff een Turks of Frans fregat en plugt je bestaande wapens/crypto/Link-architectuur erin zonder jaren integratie en certificering. Wat me meer stoort: hoe kan een contract zó weinig prikkels hebben dat 7 jaar uitloop en verdubbeling blijkbaar onderhandelbaar is, waar is de proportionaliteit in de risicoverdeling? En ja, BeNeSam is strategisch goud, maar als één leverancier de hele keten gijzelt heb je geen samenwerking, dan heb je single point of failure met een vlaggetje erop.

7 jaar uitloop bij een schip is al erg zat, maar wat me nog meer stoort: niemand lijkt een plan B te hebben voor de mensen die erop moeten varen. je kunt wel staal en radar bijbestellen, maar je kunt geen ervaren bemanning “even parkeren” tot 2034, die zijn dan allang weg naar de koopvaardij of havenbedrijf. straks hebben we eindelijk fregatten en niemand meer die weet waar de knopjes zitten, mooi man.

Even rekenen: van 2027 naar 2034 is geen “vertraging”, dat is een hele middelbareschoolcarrière aan uitloop. En die prijs van 600 miljoen naar 1,3 miljard per stuk… dat is +117%, dus dit project is blijkbaar inflatie + hobbybudget + “oh ja kan er nog een extra dingetje bij”. Misschien moeten België en NL eens stoppen met doen alsof dit een scheepswerfprobleem is en gewoon toegeven dat ze een contract hebben getekend zonder fatsoenlijke boeteclausules, want anders was Damen allang wakker geweest.

Kijk, iedereen focust op “Damen faalt”, maar dit is ook gewoon supply chain + defensie-inkoop die denkt dat je met fixed price een high-tech oorlogsschip kan laten bouwen zonder risicopremie… die werf priced nu gewoon alle ellende door. En als België nu “alternatieven” gaat shoppen, succes: dat is switchkosten + integratiehel, je bent dan basically short op je eigen readiness tot 2035.

het probleem is niet alleen “Damen te laat”, het probleem is dat je met zo’n fregatprogramma één lange integratieketen koopt (radar, CMS, wapens, crypto, certificering, toeleveranciers) en als je daar tijdens de rit aan blijft trekken met wijziging op wijziging klapt je kritieke pad eruit en is 2034 ineens logisch. de oplossing is: freeze het ontwerp NU en regel een overbruggings-infrastructuur met lease/overname van 2e-hands schepen of een gezamenlijke NL/BE life-extension met vaste dokslots en onderdelenpool, anders ben je straks niet alleen zonder fregatten maar ook zonder mensen en zonder draagvlak omdat iedereen de schuld blijft doorschuiven.