Als alleen de dader begrijpt wat hem bezielde blijft het strafrecht verward achter

tbs is geen straf en ook geen “hij kon er niks aan doen”-stempel, het is vooral: we vertrouwen je nog niet los op straat. laat die psychiater gewoon zeggen wat ie ziet en wat het risico is, en laat de rechter de knoop doorhakken, anders krijg je een soort doktersrechtspraak waar niemand voor gekozen heeft.

Feit is dat dezelfde diagnose totaal andere dingen kan betekenen, een psychose is geen aan/uit-knop en in een forensisch onderzoek zie je vaak alleen flarden van wat er in iemands hoofd gebeurde. Psychiater kan best goed iets zeggen over wanen, realiteitstoetsing en risico, maar dat sturingsvermogen op dat ene moment blijft deels giswerk, dus dan krijg je rechters die op buikgevoel toch “ergens wist hij het” invullen. En tbs is echt niet de makkelijke weg, veel patiënten zijn jaren verder zonder einddatum, dat schrikt meer af dan mensen denken.

We doen nu alsof “wat bezielde ’m” een soort magische sleutel is, terwijl het strafrecht uiteindelijk maar één vraag moet beantwoorden: hoe beschermen we de rest én hoe eerlijk is het richting slachtoffer/nabestaanden, maar goed zolang we blijven doen alsof een mens een zwart-wit schakelaar heeft tussen krankzinnig en kwaadaardig, blijven we verbaasd dat rechters, psychiaters en Twitter allemaal een andere uitkomst “logisch” vinden.

Nou ja, iedereen zit te praten over rechter vs psychiater, maar niemand over die GGZ die al jaren uitgekleed is, en dan zijn we verbaasd dat iemand pas “gezien” wordt nadat het misgaat en er tbs op tafel ligt, lekker achteraf repareren hoor toch. En dan mag de rechter gaan gokken wat er in iemands kop omging, terwijl de wijkagent en de buren al maanden aan het bellen waren, dat is toch ook gewoon falen van de voorkant.

We vergeten één praktische hobbel: die pro-justitia rapporten komen vaak laat en zijn soms gebaseerd op weken observatie ná het delict, terwijl de rechter wél moet beslissen over dat ene moment. Maak dan landelijk verplicht dat politie/OM bij dit soort signalen meteen bodycam/112-meldingen, huisartsinfo en eerdere crisiscontacten veiligstelt en meeneemt in het onderzoek, daarentegen blijft het nu te vaak “wat zegt de verdachte achteraf” plus wat losse dossiers. En als je dan toch een drie-stappen-test wil: prima, echter zorg dat slachtoffers/nabestaanden ook snappen waarom tbs soms zwaarder is dan cel, want die communicatie faalt echt.