Zolderkamer­pensioenexperts

Een slecht jaar zegt weinig, maar twintig jaar achterblijven bij vergelijkbare fondsen is ook niet zomaar pech. Lange termijn is geen vrijbrief om kosten, risico’s en gemaakte keuzes niet openbaar uit te leggen; deelnemers mogen best kritische vragen stellen zonder meteen als zolderkamerexpert te worden weggezet.

Het probleem is niet alleen dat mensen te snel conclusies trekken, maar ook dat pensioenfondsen zelf vaak communiceren alsof deelnemers een actuarieel examen hebben gedaan. Wie miljarden beheert, moet risico’s, benchmarks en beloningsprikkels gewoon begrijpelijk uitleggen; “de markt zat tegen” is anders vooral een handige paraplu voor beleid waar niemand verantwoording voor wil afleggen.

De lastigste vergelijking is misschien niet met andere fondsen, maar met de verplichtingen die een fonds deelnemers heeft beloofd. Een rendement kan technisch prima zijn en toch onvoldoende als risico, indexatieambitie en premie niet in verhouding staan; “de markt” is in casu geen juridische vrijwaring. Deelnemers hoeven geen zolderkamerexpert te zijn om te vragen wie die afweging heeft gemaakt en wie erop wordt afgerekend.

Het echte probleem is dat pensioenfondsen wél publieke macht hebben maar nauwelijks publieke controle — deelnemers kunnen niet even naar een andere aanbieder als bestuurders verkeerde risico’s nemen. En dan worden kritische vragen weggezet als zolderkamerpraat, terwijl die zolderkamer vaak gewoon de enige plek is waar mensen tijd hebben om hun eigen pensioen uit te pluizen.

De term zolderkamerexpert is wel erg gemakkelijk; vroeger heette dat gewoon een kritische deelnemer. Bovendien is “de lange termijn” alleen overtuigend als het fonds die termijn ook naast een passende benchmark, de verplichtingen en de gemaakte risico-keuzes legt. Anders vraagt men deelnemers om vertrouwen op gezag, en dat is precies wat bij pensioenbeheer niet meer volstaat.