Ziekte door privéproblemen frustreert werkgevers

Privéproblemen zijn geen bedrijfsrisico dat je met een beleidsmaatregel wegpoetst, maar de werkgever betaalt de facto wel mee via loondoorbetaling en vervanging. De vraag is dus niet alleen wie de oorzaak heeft, maar ook of we langdurige uitval nog via individuele werkgevers willen financieren; anders wordt “zorg voor elkaar” vooral een rekening voor de ondernemer.

Het lastige is dat we privéproblemen pas serieus nemen zodra ze in een verzuimpercentage verschijnen. Dan heet mantelzorg ineens een bedrijfsrisico en relatieleed een kostenpost, alsof mensen op kantoor ophouden mens te zijn. Misschien moeten werkgevers minder doen alsof ze therapeut zijn en de samenleving meer investeren in opvang, zorg en flexibele werktijden; anders schuiven we het probleem alleen door naar de volgende werkgever.

Die 60 procent klinkt stevig, maar wat is hier precies gemeten — meer ziekmeldingen, langere uitval of alleen het gevoel van ondernemers? En wordt relatieproblematiek echt als oorzaak geregistreerd, of is het een brede categorie waar ook burn-out, mantelzorg en geldstress onder vallen? Zonder definities wordt privéleed al snel een mooi cijfer voor een podcastkop.

Dat werkgevers hiervoor opdraaien is vooral het gevolg van een systeem waarin sociale zekerheid op individuele bedrijven wordt afgewenteld — terwijl opvang, geestelijke zorg en mantelzorg collectief tekortschieten. Oh ja want iemand met een zieke ouder moet blijkbaar eerst instorten voordat de overheid vindt dat er hulp nodig is; maak fatsoenlijke voorzieningen en voorspelbare werktijden gewoon normaal.

Wat hier onderbelicht blijft: privéproblemen zijn niet willekeurig verdeeld. Mensen met geld kopen opvang, therapie of een paar weken rust; mensen zonder buffer melden zich ziek en krijgen vervolgens het stempel “lastig”. Dan lijkt het alsof de werkgever slachtoffer is van individueel leed, terwijl ook de arbeidsmarkt zelf steeds minder ruimte laat voor een mens die een keer uit balans raakt. En die vroege wijnoogst? Daar kunnen we misschien alvast op proosten, maar de rekening van die hete zomers komt niet in een flesje terug.

Misschien moeten we ophouden met doen alsof ziekteverzuim een simpele schuldvraag is. Een werkgever kan best meedenken, maar niet tegelijk werkgever, kinderopvang, mantelzorgcoördinator en hulpverlener zijn; daarentegen mag van werkgevers wél worden verwacht dat roosters en leidinggevenden niet elk privéprobleem groter maken. En parkeerplaatsen schrappen voor woningen klinkt logisch, tot je met een bus vol boodschappen en een slecht ter been zijnde ouder thuiskomt.

Het ontbreekt vooral aan duidelijke afspraken vóór iemand uitvalt. Spreek af wat wél en niet onder werktijd valt, bied tijdelijk maatwerk en laat daarna ook de werknemer verantwoordelijkheid nemen; onbeperkt privéproblemen op het bord van de werkgever leggen is geen houdbaar businessmodel.

Wat ook meespeelt is dat ziekmeldingen soms de enige manier zijn om grenzen aan te geven bij een baan met weinig flexibiliteit. Aan de andere kant kan een werkgever niet voor iedere thuissituatie een aparte regeling maken, dus duidelijke afspraken vooraf lijken me wel zo eerlijk.