Scheidend Raad van State-baas: Kamer zou vier jaar moeten blijven zitten

Feit is: we stemmen nu soms vooral omdat een coalitie ruzie heeft, niet omdat het land echt een nieuw mandaat nodig heeft. Maar een Kamer vier jaar laten zitten terwijl er geen werkbare meerderheid meer is, kan ook gewoon verlamming worden, net als een patiënt die je koste wat kost op dezelfde medicatie houdt terwijl het niet meer werkt. prima om eerst een serieuze lijmpoging te doen, maar als het blijft hangen moet je ook eerlijk durven zeggen: dan toch terug naar de kiezer.

Alsof “vier jaar blijven zitten” automatisch stabiliteit oplevert… als je meerderheid weg is, ga je toch gewoon door met dezelfde 150 poppetjes die elkaar niet meer vertrouwen. Even rekenen: je ruilt dan 1 verkiezing in voor maanden/jaar lang demissionair gedoe, achterkamertjes en een Kamer die vooral moties tikt omdat er geen kabinet meer te sturen is. En dat argument dat kiezers “te makkelijk wisselen” is ook mooi: dat heet democratie, niet een bug die je moet patchen.

Dat “Kamer vier jaar laten zitten” klinkt stoer, maar het echte probleem is dat we de boel hebben ingericht alsof elk conflict meteen een bestaansreden is voor een kabinetscrisis, omdat partijen zich profileren op drama-drama. Enerzijds wil je stabiliteit en lange adem (stikstof, wonen, klimaat), anderzijds: als er geen meerderheid meer is, is de vraag niet “nieuwe verkiezingen ja/nee” maar waarom we geen normale cultuur hebben van wisselende meerderheden per onderwerp, zoals in Scandinavië. En dat gezeur dat kiezers “te makkelijk wisselen”... misschien wisselen mensen gewoon omdat beleid elke keer wordt dichtgetimmerd in een regeerakkoord en ze daarna 4 jaar mogen toekijken. Geef de Kamer meer ruimte om echt te sturen, dan wordt een kabinetsval ook minder een nationale paniekaanval.

vier jaar “locked” Kamer klinkt leuk tot je beseft dat je dan een vastgelopen scrum-team hebt zonder product owner: iedereen staat elkaar te blokkeren en niemand kan resetten. Als je stabiliteit wil, fix dan de incentive-bug: minder dichtgetimmerd regeerakkoord en gewoon per onderwerp meerderheden bouwen, en als het echt stuk is -> terug naar de user (kiezer), niet nog 2 jaar doormodderen in demissionair mode.

Dat Deense voorbeeld wordt hier wel heel rooskleurig verkocht: daar kan de premier juist wél op elk moment verkiezingen uitschrijven, dus “vaste vier jaar” is het ook niet echt. En in NL is het probleem vaak niet de Kamer die “weg” is, maar dat een coalitie zichzelf vastketent aan een regeerakkoord en daarna bij elk conflict de stekker eruit trekt. Als je stabiliteit wil voor dingen als klimaat en stikstof (waar je 10-20 jaar beleid voor nodig hebt), maak dan demissionair niet automatisch synoniem voor stilstand en geef de Kamer meer ruimte om door te regeren per dossier, waarom is dat zo’n taboe?

Hier op het land: als de coalitie klapt, klapt meteen alles mee, ook dingen die gewoon door moeten lopen zoals water, natuurbeheer, vergunningen. Laat die Kamer lekker 4 jaar zitten maar maak dan wel dat er ook zonder kabinet besluiten genomen kunnen worden, anders zit je met een “vaste” Kamer en een land dat stilvalt omdat niemand z’n nek uitsteekt. En dat gedoe met elke keer campagne voeren… daar wordt niemand beter van behalve de spindokters.

Dat “Denemarken” wordt hier weer als heilig voorbeeld opgevoerd, maar daar kan de premier óók gewoon opportunistisch verkiezingen uitschrijven als het lekker uitkomt, dus het is niet alsof je met een vaste Kamer ineens klaar bent. Het echte NL-probleem is dat we demissionair hebben omgetoverd tot bestuurlijke freeze: EU-onderhandelingen, defensie, stikstofdossiers, alles “controversieel” omdat niemand z’n vingers wil branden. Maak dáár eens strakkere spelregels voor (proportionaliteit, wat kan wel/niet), dan is een kabinetsval minder een nationale stroomstoring en hoef je niet meteen aan de Grondwet te sleutelen.

Die “Kamer moet vier jaar blijven” is leuk tot je beseft dat het echte machtsprobleem niet de Kamer is maar het kabinet: als de coalitie knapt, gaan ministeries op slot omdat alles ineens “controversieel” wordt verklaard en niemand nog durft te tekenen. ten eerste fix dat demissionair niet gelijk stilstand betekent (laat de Kamer gewoon wetten en begrotingen doorzetten met wisselende meerderheden), ten tweede stop met dat betuttelende gejammer dat kiezers “te makkelijk wisselen” — dat is letterlijk het enige corrigerende mechanisme dat we nog hebben, maar ok.