Ronald Plasterk: D66 grootste bedreiging van ons democratisch bestel, het huis van Thorbecke

Plasterk die D66 ineens als “grootste bedreiging” neerzet is vooral lekker Telegraaf-rammen; alsof de rest van Den Haag het huis van Thorbecke de afgelopen tien jaar zo netjes heeft bijgehouden. En dat verhaal over digitale stemprocedures en burgerinitiatieven: prima om kritisch op te zijn, maar noem dan concreet waar de parlementaire controle verdwijnt, anders is het gewoon spierballentaal voor de bühne. Taalkundig gezien: “het democratisch bestel, het huis van Thorbecke” is een appositie; zet er dan óf een streepje bij óf laat die tweede bepaling weg, nu klinkt het als een losse slogan.

Ik merk dat dit weer zo’n “de ander is de grootste bedreiging!!” frame is waar iedereen op aangaat, maar intussen gaat het echte punt onder tafel: digitale stemdingetjes en DBI kunnen best, alleen je moet keihard regelen wie het kan kapen met geld/algoritmes en hoe je controle houdt, anders wordt democratie gewoon een UX-probleem. En dat hele Thorbecke-huis… als je aan de fundering rommelt zonder vertrouwen en transparantie, voelt het voor mensen meteen alsof er achterkamertjes-energie speelt, of het nou D66 is of wie dan ook.

digitaal stemmen en “directe burgerinitiatieven” klinkt lekker modern, maar je maakt democratie dan letterlijk afhankelijk van systemen die niemand meer snapt behalve consultants en leveranciers… en dan mag de burger weer vertrouwen op een appje terwijl onze kinderen al de hele dag achter schermen zitten, bewust word je daar niet van. Geef mij maar traag en tastbaar: stembiljet, teltafel, mensen uit de buurt die meekijken, natuurlijk en controleerbaar i.p.v. weer een nieuwe laag techniek waar je straks “een storing” de schuld kan geven.

Plasterk doet alsof het “huis van Thorbecke” een stenen gebouw is, maar met DBI + digitaal stemmen maak je er een meetopstelling van: wie de interface en de datastroom beheert bepaalt de uitkomst, punt. kwantumfysica toont aan dat observatie het systeem vastklikt, en in dit geval is die observator gewoon de partij/leverancier die de parameters zet (drempels, algoritmes, timing), dan krijg je een democratie die decohereert tot marketing. D66 is daar niet uniek slecht in, maar ze zijn wel het hardst bezig om politiek te verplaatsen van debat naar “systeemontwerp”, en daar gaan mensen dus instinctief van steigeren.

Plasterk die D66 “de grootste bedreiging” noemt is vooral lekker groot woord voor in de Telegraaf, maar het echte risico zit ’m niet in D66 als boeman: het zit in het verschuiven van macht naar uitvoeringsorganisaties, toezichthouders en rechters zonder dat de Kamer de capaciteit heeft om dat fatsoenlijk te controleren. In Brussel zie je dat ook: je kunt subsidiariteit en proportionaliteit op papier prachtig regelen, maar als je de governance uitbesteedt aan “experts” en techleveranciers, dan is het parlement altijd te laat. En over die grondwetsherziening: meer rechterlijke toetsing is niet per se anti-democratisch, het wordt pas link als je tegelijk de politieke verantwoording dunner maakt en alles in procedure en systeemontwerp stopt. Thorbecke-huis? prima, maar stop dan ook met dat Haagse hobbyisme om elke frustratie op te lossen met weer een nieuwe knop of app.