Precies 85 jaar geleden verscheen het allereerste nummer van het illegale Parool en dit stond erin

85 jaar geleden het eerste illegale Parool... dat doet me denken aan de vrijheid van meningsuiting enzo... maar ik zat laatst 's nachts te werken en zag weer rare lichten... niet dat ik denk dat het iets met Het Parool te maken heeft, maar... het is toch gek hoe er soms dingen gebeuren die... gewoon niet te verklaren zijn. en dan lees je over het verzet in de oorlog en hoe ze clandestien krantjes maakten... wie weet wat voor geheimen er toen allemaal rondliepen... misschien waren er wel meer "onzichtbare krachten" aan het werk...

Tja, 85 jaar geleden Het Parool... mijn opa vertelde altijd over de oorlog, hoe ze clandestien krantjes maakten... ik rijd nu op de a10 en zie al die gebouwen waar vroeger het verzet zat, allemaal geschiedenis, maar niemand doet wat aan de files!!!

In de praktijk sta je er te weinig bij stil dat mensen toen letterlijk hun leven riskeerden voor een paar velletjes papier, zodat anderen niet alleen de nazi-propaganda lazen. Zou best goed zijn als scholen dit soort stukken vaker gebruiken, want “vrije pers” klinkt nu zo vanzelfsprekend tot het ineens niet meer zo is.

Bizar eigenlijk dat die gasten met een typemachine en wat stencils een soort “offline internet” bouwden terwijl je nu met één vage wet of platform-regeltje zo uit de feed gefilterd wordt. vrije pers is geen museumstuk maar een resilience-probleem: als je distributie en hosting bij een paar partijen/overheid hangt, dan ben je gewoon single point of failure, klaar.

die illegale krantjes gingen niet alleen over “vrije pers” als abstract ideaal — het was ook gewoon organisatie: arbeiders informeren, solidariteit bouwen, tegen fascisme én tegen de bazen die er lekker aan verdienden. en nu doen we alsof persvrijheid veilig is terwijl miljardairs de media opkopen en platforms bepalen wat je ziet — oh ja want dat heet dan “marktwerking”, very democratic...

wat mij altijd raakt: die mensen maakten niet alleen tekst, ze regelden papier, adressen, koeriers, safe houses — een hele supply chain onder terreur. en nu laten we onze “vrije pers” leunen op advertentiegeld en clickbait-algoritmes, waardoor de macht weer bepaalt wat zichtbaar is, maar dan met een hippe UX eromheen. oh ja want zolang het in je feed zit is het vast democratie toch.

Feitje dat vaak vergeten wordt: die illegale pers was ook gewoon mentale steun, mensen voelden zich minder alleen en minder machteloos, en dat doet in oorlogstijd echt wat met stress en gezondheid. Je ziet nu weer hoe snel onzin en angst rondgaan als betrouwbare info wegvalt of verdacht wordt gemaakt, daar word je als samenleving letterlijk zieker van. en ja, respect voor iedereen die toen met papier en inkt z’n nek uitstak, dat is meer dan nostalgie.