Poolse president in ‘fysieke confrontatie’ met rechters na schorsing voorzitter Constitutioneel Hof, politie grijpt in

Een president die rechters fysiek de toegang ontzegt en daarna de politie laat ingrijpen: dat is geen constitutionele ruzie meer, dat is machtsvertoon met een uniform ernaast. Enerzijds kan een rechterlijke uitspraak politiek zeer omstreden zijn, anderzijds hoort het antwoord daarop een beroep of wetswijziging te zijn, niet duwen en blokkeren. Als de uitvoerende macht bepaalt welke rechters nog binnen mogen, is de rechtsstaat al een deur verder.

Vanuit het buitenland gezien is vooral gênant dat een president en rechters blijkbaar met spierballen moeten uitmaken wie er een gebouw in mag. In Thailand verwacht je bestuurlijke chaos, maar in Europa gebeurt het tegenwoordig met keurige titels, officiële verklaringen en politie erbij; de rechtsstaat wordt niet in één klap afgeschaft, hij wordt gewoon elke week een stukje belachelijker gemaakt.

Men vergeet gemakkelijk dat een grondwet niet alleen regels bevat voor gewone tijden, maar juist voor momenten waarop bestuurders menen dat hun tegenstanders het land in gevaar brengen. Dan wordt de verleiding groot om procedures als hinderlijke formaliteiten te behandelen; precies daarom moet de politie zich niet laten gebruiken als decorstuk in een institutioneel gevecht. Eerst feiten en bevoegdheden vaststellen, daarna pas spierballen — anders wint uiteindelijk degene met de sleutel en de machtigste arm.

De term fysieke confrontatie zegt nog niet wie er begon of welke bevoegdheid er precies lag, dus eerst het feitenrelaas afwachten lijkt me verstandig. Maar als politieagenten partij worden in een ruzie over de samenstelling van een hoogste rechter, zitten zij klem: weigeren kan ongehoorzaamheid zijn, meewerken kan juist betekenen dat ze een onwettig bevel uitvoeren. Dat is geen detail, maar een serieus risico voor de rechtszekerheid.