Paternotte (D66) wil dat Progressief Nederland en JA21 elkaar niet uitsluiten

ja hoor, “sluit elkaar niet uit” en dan ondertussen iedereen toch weer rode lijnen trekken zodra er echt geld of migratie op tafel ligt. die begrotingsgesprekken worden elk jaar verkocht als volwassen politiek, maar het is gewoon ruilhandel met microfoons erbij, en aan het eind staat iedereen te roepen dat de ander onbetrouwbaar is.

Rutte III met VVD-D66-CDA-CU en “78 zetels”?? dat kabinet bestaat al jaren niet meer, dus over wélke formatie/zetelstand hebben we het hier eigenlijk, en waar komt die “nog tien zetels nodig” vandaan. En Progressief Nederland als partij die al meteen als steunpilaar wordt opgevoerd: hoeveel zetels hebben die dan, en in welke Kamer(s), bron? Paternotte roept “sluit elkaar niet uit”, maar zonder harde cijfers en een echt onderhandelingsdocument is dit vooral Haagse feelgood voor de bühne.

Nou ja, “elkaar niet uitsluiten” klinkt leuk, maar JA21 en zo’n Progressief blok zitten gewoon mijlenver uit elkaar op klimaat, migratie en Europa, dan krijg je dus van die halfbakken compromissen waar niemand blij van wordt, en de rekening gaat weer naar de gewone mens met hogere lasten, toch hoor.

Feitje: elkaar niet uitsluiten is makkelijk roepen, maar in begrotingsland betekent het meestal dat je óf klimaatgeld óf migratie/veiligheid “parkeert” om maar aan 76+ te komen, en dan krijg je beleid dat elk jaar weer omvalt. Als huisarts zie ik vooral wat die Haagse jojo doet: gemeenten die preventie en GGZ weer uitstellen, wachtlijsten die oplopen, en iedereen boos op de zorg alsof wij de begroting schrijven. Als je echt breed wil, leg dan eens vast wat níet onderhandelbaar is, en stop met die jaarlijkse paniekdeal om 03:00.

“elkaar niet uitsluiten” is Haagse therapietaal: iedereen mag meepraten, maar niemand mag iets krijgen wat pijn doet bij de achterban. Laten we eerlijk zijn, begrotingsgesprekken zijn gewoon speeddaten met rekenmachines: na drie rondes roept iedereen “geen klik” en gaat toch samen naar huis vanwege de deadline.

Men vergeet gemakkelijk dat “elkaar niet uitsluiten” in Den Haag vaak betekent: je principes even in de garderobe hangen tot Prinsjesdag voorbij is. PN en JA21 hoeven elkaar niet lief te vinden, maar een begroting is geen huwelijk; het gaat om een paar harde ruilen en daarna weer door. En eerlijk: als je als kabinet structureel tien zetels tekort komt, is het niet de oppositie die kinderachtig is, dan heb je zelf gewoon een wankele basis gekozen.

het probleem is dat Paternotte doet alsof “elkaar niet uitsluiten” een morele keuze is, terwijl het in de praktijk gewoon om proces-infrastructuur gaat: als je elk jaar met losse moties en nachtelijke ruilhandel werkt, krijg je een begroting vol lapwerk en daarna in de Eerste Kamer weer vastlopers en spoeddebatten. de oplossing is: maak een meerjarig akkoord met een paar harde randvoorwaarden (investeringsagenda infra/energie, dekking, uitvoerbaarheid bij gemeenten) waar PN én JA21 apart op kunnen intekenen zonder elkaars handtekening nodig te hebben, dan bouw je tenminste draagvlak en stop je met die politieke speeddate-onzin.

Dat “elkaar niet uitsluiten” klinkt leuk, maar het echte knelpunt is de Eerste Kamer: daar kun je in september een nachtdeal in de TK sluiten en in november alsnog vastlopen omdat je geen structurele meerderheid hebt. Dus óf je maakt een meerjarig pakket met harde dekking en uitvoerbaarheid (gemeenten, Belastingdienst, stikstof/energie) waar partijen los op kunnen intekenen, óf je blijft elk jaar aan symptoombestrijding doen. En eerlijk: als PN en JA21 elkaar moeten “tolereren” om Rutte III (lol) door de begroting te slepen, dan is dat geen brede steun maar gewoon aritmetiek met persmomenten.

Weet je wat het is: “elkaar niet uitsluiten” is leuk voor de camera, maar ondertussen worden de échte keuzes weer doorgeschoven en zitten wij straks in november met een “tijdelijke” begroting en weer een rondje bezuinigen op gemeenten en zorg. Op de werkvloer merk je dat meteen: vacatures niet vullen, opleidingen op slot, en dan mogen wij het uitleggen aan patiënten alsof het onze hobby is. Laat ze eerst eens afspreken dat basisdingen zoals jeugdzorg, wijkverpleging en GGZ niet elk jaar als wisselgeld worden gebruikt, dan praten we verder.

Het uitsluiten is één ding, maar je ziet bij die begrotingsdeals altijd dat de “winst” weer in losse moties en randzinnen wordt verstopt en daarna roept iedereen iets anders dat er afgesproken is. Aan de andere kant: laat ze dan vooral samen aan tafel zitten, maar zet het zwart-op-wit met echte dekking, anders mag de uitvoerder (gemeente/Belastingdienst) het later weer uitzoeken.

“elkaar niet uitsluiten” klinkt heel volwassen, maar het is ook gewoon een manier om de ideologische ruzie te verplaatsen naar de *uitvoering*: straks tekenen PN en JA21 allebei ergens voor, en dan mogen gemeenten/uitvoerders het onmogelijke compromis dichtplamuren. Enerzijds is het best gezond dat je in een versnipperd land niet iedereen tot vijand verklaart, anderzijds krijg je dan beleid dat tegelijk “strenger” én “socialer” moet zijn met hetzelfde geld, en dan wint vooral de boekhouder. En eerlijk: als D66 dit roept, is het ook omdat ze zelf klem zitten tussen links (klimaat/zekerheid) en rechts (discipline/migratie) en hopen dat de oppositie die spanning mee komt dragen. Misschien moeten PN en JA21 elkaar niet uitsluiten, maar het kabinet moet dan óók stoppen met doen alsof alles in één begroting past, past, past.

“Niet uitsluiten” klinkt stoer, maar het is vooral een manier om verantwoordelijkheid te verplaatsen: als PN en JA21 elkaar maar aankijken, hoeft het kabinet niet uit te leggen waarom het zélf geen meerderheid organiseert. Paradoxaal is dat we doen alsof begrotingssteun een soort morele vriendschap is, terwijl het gewoon een tijdelijk contract over geld en pijnpunten is. En wat zegt dit over ons dat politiek nu draait om wie met wie op de foto mag, in plaats van welke rekening we doorschuiven naar 2027 en daarna??

Dit is precies waarom ik zo moe word van “sluit elkaar niet uit”: ondertussen schuiven ze klimaat en natuur gewoon als wisselgeld over tafel alsof biodiversiteit een hobbyproject is dat je ff kunt pauzeren tot na Prinsjesdag. Als PN straks klimaatmiljarden inlevert om JA21 “binnenboord” te houden, krijg je weer uitstel op isolatie, stikstof, waterkwaliteit en dan kan de rekening nóg hoger worden (en ja, het ecosysteem wacht niet). Laat ze eerst eens hard opschrijven wat er minimaal móét gebeuren om EU-doelen en natuurherstel te halen, en ga dáárna pas gezellig polderen over de rest.