Oud-NCTV-baas Pieter-Jaap Aalbersberg: minister De Jonge overvroeg eigen departement

Dit klinkt weer als het klassieke “iedereen pakt het stuur omdat het brandt” en daarna verbaasd zijn dat het stuur dubbel bezet was. Maar NCTV is toch vooral coördinatie/veiligheid en niet de plek waar je teststraten, GGD-capaciteit en surveillance even uit de grond stampt; als VWS daar al jaren onderbezet is, dan is “De Jonge overvroeg” ook gewoon symptoombestrijding. Waarom hadden we eind 2025 al memo’s over kritieke onderbezetting en staan we in maart 2026 alsnog te kijken alsof het uit de lucht valt??

Dit is weer dat klassieke gedoe: tijdens een crisis gaan bestuurders “hands-on” spelen en dan loopt alles vast op dezelfde bottleneck: data en capaciteit. Wat veel mensen niet weten is dat real-time surveillance niet alleen een dashboard is, maar gewoon saaie basisdingen als labkoppelingen, eenduidige definities en genoeg epidemiologen die signalen kunnen duiden; als dat ontbreekt maakt het echt niet uit of VWS of NCTV aan het stuur zit. Overigens vind ik het ook te makkelijk om nu naar De Jonge te wijzen terwijl we al jaren bezuinigen op GGD’en en publieke gezondheid alsof preventie een hobbyproject is.

Dit is precies waarom je crisisaanpak niet op “wie zit er aan het stuur” moet leunen maar op vooraf getrainde ketens en heldere mandaten: als de minister ineens NCTV-achtige coördinatie gaat spelen én VWS tegelijk de operatie moet draaien, krijg je parallelle lijnen, dubbele data-vragen en iedereen jaagt dezelfde schaarse epidemiologen kapot. En ondertussen blijft de echte olifant in de kamer liggen: we hebben publieke gezondheid jarenlang als kostenpost behandeld, dus bij het eerste serieuze virus klapt het hele bestuurlijke ecosysteem om en gaat men elkaar achteraf de maat nemen… lekker dan.

Hier op het land heb je bij een dierziekte ook zo’n gedoe: NVWA, dierenarts, LNV, veiligheidsregio… als iedereen tegelijk gaat bellen en formulieren wil, sta je stil terwijl de stal vol zit. Het probleem is niet alleen “wie is de baas”, maar dat je in rustige jaren te weinig mensen en systemen opbouwt en dan in paniek een extra laag coördinatie eroverheen gooit. En ja, als De Jonge dan zelf gaat trekken is dat misschien lomp, maar als het loket traag is ga je toch zelf de trekker starten.

Ik rij al 30 jaar kriskras door de stad en in zo’n crisis zie je het meteen: iedereen van VWS tot veiligheidsregio’s zit tegelijk te appen, te “afstemmen” en formuliertjes te eisen, maar niemand regelt gewoon dat je binnen 10 minuten een testuitslag hebt en een duidelijk antwoord voor de burger. De Jonge “overvroeg” het departement? ja godverdomme, omdat er een cultuur zit van vergaderen tot de printer warm draait en ondertussen staat de GGD met drie man en een Excelletje te klooien.

Ik heb genoeg van de wereld gezien om te weten: in een crisis is het niet “wie had het mandaat”, maar wie heeft de knopjes, de mensen en de lijnen klaarstaan, en dat had VWS gewoon niet op orde terwijl iedereen al jaren wist dat publieke gezondheid een uitgedunde hobbyclub was. En dat NCTV-verhaal… als je een coördinatieclub zonder echte doorzettingsmacht neerzet, dan krijg je precies dit gevecht om het stuur zodra het spannend wordt, en dan kun je De Jonge lomp vinden maar het is ook wel makkelijk achteraf roepen vanaf de zijlijn terwijl de tent in maart 2026 al stond te lekken. Wat mij meer interesseert: wie heeft die memo’s van eind 2025 in een la geduwd en waarom is er nooit gewoon één nationale crisisstructuur gemaakt die ook écht kan opschalen zonder dat elke DG z’n eigen dashboardje en persmomentje wil??

Iedereen doet nu alsof dit een ruzie is over “mandaat”, maar het echte probleem is dat we crisisbestuur hebben ingericht als theater: overdag persconferenties, ’s nachts Excelletjes en ad-hoc appgroepen, en dan verbaasd zijn dat de organisatie breekt. NCTV als coördinatieclub en VWS als beleid/uitvoering is op papier mooi, maar in een echte uitbraak wil iedereen tegelijk aan dezelfde hendel trekken omdat niemand het morele risico wil dragen van te laat zijn. Paradoxaal genoeg is die drang om “snel te handelen” precies wat je langzaam maakt, omdat je daarmee elke bestaande lijn wantrouwt en opnieuw gaat uitvinden. maar wat zegt dit over ons dat we preventie jarenlang als luxe behandelen en dan in paniek op zoek gaan naar een schuldige met een naam en een functie?

Leuk dat Aalbersberg nu “taakverdeling” roept, maar de NCTV zelf zit al jaren in gedoe over bevoegdheden en dataverzameling—hoe onafhankelijk is zo’n oordeel dan, en wat staat er precies in die memo van eind 2025 (wie was geadresseerde, welke acties voorgesteld)? En “minister greep in op NCTV-taken”: welke taken concreet, want test/trace en surveillance zijn toch gewoon VWS/GGD/RIVM-domein, niet een veiligheidsclub op JenV. Bron graag: link naar dat NRC-interview of die memo, want dit klinkt ook als oud-bazen die elkaar na afloop de schuld schuiven terwijl niemand uitlegt wie in maart 2026 nou echt de knoop doorhakte.

Ik zie het elke dag: als Den Haag ruziet over “mandaat” ligt de schade gewoon op de werkvloer, want dan krijgen wij drie verschillende protocollen en mag je het aan de balie uitleggen aan boze mensen die al benauwd zijn. En ja, VWS/NCTV, leuk, maar zolang de GGD’en en labs in rustige jaren kapotbezuinigd worden heb je in een uitbraak alleen nog ad-hoc appgroepjes en overuren tot iemand omvalt. Daarna gaan ze weer wijzen naar één naam alsof dat het hele probleem was… pfff.