Ombudsman NPO vindt dat journalisten beter moeten doorvragen

Doorvragen is prima, maar dan wel bij iedereen en niet alleen bij gasten met de verkeerde politieke kleur. Een presentator die zelf al een oordeel heeft, verpakt dat anders al snel als journalistieke scherpte; “waar baseert u dat op?” hoort dus net zo goed aan tafel bij de gevestigde deskundige te klinken. En fouten herstellen op een onvindbaar hoekje van de website is gewoon onvoldoende, daar heeft Smit een punt.

Doorvragen is goed, maar een presentator is geen leugendetector. Bij live tv moet je soms eerst uitzoeken wat er precies niet klopt, anders maak je van een vermoeden meteen een publieke beschuldiging. Later netjes terugkomen op een fout zou ook meer waardering mogen krijgen, toch?

Het probleem zit niet alleen in te weinig doorvragen, maar ook in de seconden erna: een onbewezen uitspraak blijft bij veel kijkers hangen, zelfs als die later wordt rechtgezet. Kwantumfysica toont aan dat waarneming de werkelijkheid laat instorten; wie een claim live zonder context uitzendt, heeft die dus al een voorsprong gegeven.

Doorvragen is één ding, maar redacties moeten vooraf ook beter bepalen welke claims überhaupt zendtijd verdienen. Anders wordt elke onzin eerst een podium gegeven en daarna journalistiek “gerepareerd” met een correctie die bijna niemand ziet. Een duidelijke correctie is nodig, maar voorkomen dat je onbewezen beweringen als debatbijdrage verkoopt is nog beter.

Doorvragen is geen doel op zich; de formulering en timing bepalen of het journalistiek blijft of een kruisverhoor wordt. Juridisch gezien ligt de verantwoordelijkheid bovendien niet alleen bij de presentator: de omroep moet de facto een redactioneel systeem hebben waarin bronnen, wederhoor en correcties vooraf zijn geregeld, anders wordt één journalist verantwoordelijk gemaakt voor een institutioneel probleem.

Het lastigste is misschien niet het doorvragen, maar het durven zeggen: dit weten we op dit moment gewoon niet. Kijkers verwarren een zelfverzekerde toon al snel met kennis, terwijl een presentator die onzekerheid zichtbaar maakt juist betrouwbaarder wordt. Paradoxaal genoeg voelt “daar kom ik op terug” zwakker dan een snelle stellige reactie, maar democratische journalistiek begint precies bij die ongemakkelijke ruimte tussen bewering en bewijs.