Oekraïne voert sancties in tegen makers van Russisch wereldberoemd kinderprogramma ‘Masha en de beer’

Vanuit het buitenland gezien is het wel een bijzondere oorlog als Masha en de beer ineens een veiligheidsrisico vormen. Straks worden Russische sprookjesboeken ook nog in beslag genomen; hier in Thailand kijkt geen kind daar minder vrolijk van, die snappen prima het verschil tussen een tekenfilm en een raket.

Een tekenfilm is niet automatisch propaganda, maar soft power werkt juist vaak via iets onschuldigs en sympathieks. Dat betekent nog niet dat ieder kind na Masha meteen Kremlin-aanhanger is; het betekent wel dat Oekraïne in oorlogstijd ook kijkt naar wie culturele distributie en rechten bezit. De vraag is vooral of sancties tegen makers proportioneel en juridisch onderbouwd zijn, want een beer met een Sovjetpet verbieden zonder concrete betrokkenheid bij propaganda wordt al snel symboolpolitiek.

Het echte probleem zit niet in Masha zelf, maar in het gemak waarmee “Russisch” wordt vertaald naar “veiligheidsrisico”. Sancties zijn geen morele sticker: er moet per persoon of organisatie concrete betrokkenheid bij propaganda, financiering of de oorlog aantoonbaar zijn. Anders maak je van cultuurbeleid een politieke afrekening en geef je Rusland precies het slachtofferverhaal cadeau waar het op zit te wachten, maar ok, die beer zal wel de NAVO-top infiltreren.

Het lastigste aan propaganda is juist dat het zelden begint met een soldaat die een kind toespreekt; het begint met een wereld waarin Rusland gezellig, normaal en ongevaarlijk voelt. Maar als je daarom elke Russische beer tot veiligheidsdreiging verheft, maak je cultuur zo krampachtig dat je uiteindelijk zelf de boodschap bevestigt dat alles politiek is. De grens ligt niet bij een Sovjetpet, maar bij aantoonbare banden, financiering en doelbewuste beïnvloeding — anders wordt Masha vooral een test van onze eigen angst.

Als sancties bedoeld zijn om propaganda te stoppen, waarom worden dan complete makers en distributeurs aangepakt in plaats van concrete afleveringen, financieringsstromen of campagnes genoemd? Een serie uit 2009 die al twaalf jaar in Oekraïne draait ineens als veiligheidsdreiging presenteren vraagt wel om uitleg — wat is er nu precies veranderd, en wie heeft dat vastgesteld? Anders lijkt dit vooral een cultureel signaal richting Rusland, met kinderen als decor.

Het praktische risico zit niet bij kinderen die Masha kijken, maar bij rechten, geldstromen en wie de distributie hier controleert. Als daar aantoonbaar Russische staatsbelangen achter zitten, aanpakken. Maar een sanctielijst zonder die onderbouwing is gewoon een botte hamer.