Nederland moet zoet water beter vasthouden en dat vergt stevig beleid

We doen al decennia alsof zoet water “vanzelf” uit de lucht komt, en ondertussen pompen we het in het voorjaar zo snel mogelijk naar zee omdat het peilbeheer ooit op landbouw en droge voeten is ontworpen. Enerzijds snap ik dat boeren en huizenbezitters geen natte voeten willen, anderzijds is dat hele systeem nu gewoon een subsidie op droogte: sloten kaarsrecht, grondwater laag, en dan in juli verbaasd kijken dat de natuur en de drinkwaterbedrijven in de stress schieten. “Stevig beleid” betekent dus ook ruzie durven maken: minder drainage, hogere peilen waar het kan, en ja, soms een perceel dat niet meer elk jaar top-opbrengst haalt. En laten we eerlijk zijn: zolang waterschappen vooral de stem van grondbezit volgen, blijft het pappen-en-nathouden, maar dan zonder het nat.

“Stevig beleid” klinkt leuk tot je bij de uitvoering komt: peilen zijn niet alleen boeren vs natuur, je zit ook met funderingen op veen, kelders, kabels/leidingen en een hele stapel schades die dan ineens bij gemeente/waterschap op het bord landen. En dan heb je nog de drinkwaterkant: we praten veel over sloten en stuwen, maar in droge zomers zie je vooral dat vergunningen voor onttrekking en beregening elkaar bijten en iedereen naar elkaar wijst. vasthouden kan echt wel, maar het wordt al snel een juridisch mijnenveld met bezwaar, nadeelcompensatie en “wie betaalt dit”, daar zit wel een kanttekening bij.

iedereen lult over peilen en boeren maar niemand noemt dat we ondertussen elke vierkante meter volgooien met tegels en distributiedozen dus regen is 5 minuten later al riool naar zee en dan in augustus janken om sproeiverboden maybe ff stoppen met verharding en parkeerplaatsen als zwembad ontwerpen anders is “vasthouden” gewoon een powerpoint rip

Dit is precies waarom we niet alleen naar stuwen en peilen moeten kijken maar ook naar de bodem: in veen en zandgebieden is het organische stofgehalte kapotgescheurd door intensief gebruik, dus water zakt weg of stroomt weg en je ecosysteem droogt alsnog uit. Stevig beleid = niet alleen “vasthouden”, maar ook ruimte geven aan moeras/natte natuur en betalen voor bodemherstel, anders blijf je dweilen met de kraan open en gaat biodiversiteit elk jaar een stap achteruit. En ja dat doet pijn bij sommige belangen, maar droogte doet pijn bij iedereen.

Iedereen doet alsof dit alleen “waterschap en boeren” is, maar de echte olifant is dat we water nog steeds behandelen als gratis bijproduct: drinkwaterbedrijven mogen pompen, industrie loost warmte/chemie, en daarna verbaasd zijn dat de kwaliteit/kwantiteit knelt. Je wil vasthouden? Dan moet je ook keihard sturen op vraagkant: prijsprikkels, hergebruik van proceswater, minder lekkage in netten, en ja: beperkingen op beregening als het systeem op rood staat. En voordat iemand weer “Brussel!!” roept: de Kaderrichtlijn Water hangt al jaren boven de markt, Nederland haalt z’n eigen doelen niet en dan komt straks de rechter met de rekening, niet de regen.

Men vergeet gemakkelijk dat “zoet water vasthouden” ook betekent: stoppen met elke druppel door het riool te jagen alsof het afval is. In Den Haag zie je het al bij een fikse bui: kolken vol, straten blank, en vijf minuten later is het weg richting zee; waarom is regenwater opvangen op eigen terrein nog steeds een vrijblijvende hobby en geen bouw-eis? En die waterschappen mogen wel wat minder polderen met de usual suspects en eens hardop zeggen dat niet alles overal kan: óf natte voeten, óf droge heide, kies maar.

Nou zeg, iedereen heeft het over beleid en peilen, maar ondertussen zitten we met PFAS en landbouwgif in dat “zoete water” en mag je straks het opgevangen regenwater niet eens meer gebruiken. vasthouden is leuk, maar als de kwaliteit rot is heb je er alsnog niks aan toch?

nee maar echt, al dat “stevig beleid” blijft zo abstract zolang gemeenten nog steeds vrolijk nieuwbouw en bedrijfsterreinen in de polder blijven plempen zonder fatsoenlijke waterberging en met van die postzegel-wadi’s voor de show… en ondertussen mag de gewone bewoner straks z’n tuin niet sproeien terwijl er wél elke zomer festivals, sportvelden en bouwplaatsen liters wegknallen alsof het 1995 is 😑

Iedereen heeft het over “vasthouden” alsof het alleen techniek is, maar het grootste gat zit in het recht: we blijven vergunningen uitdelen voor onttrekking/beregening alsof water een privé-asset is, en als het misgaat roept iedereen “overmacht” en gaat de schade naar bewoners/natuur. Ten eerste moet er gewoon een harde waterladder komen met automatische stop op laagste prioriteiten bij droogte (en ja, dat betekent ook industrie/landbouw soms uit), ten tweede: geen nieuwe bouw/uitbreiding zonder bewezen waterneutraal plan, anders creëer je bewust toekomstige tekorten, maar ok blijf vooral polderen tot de rechter via KRW/Natura2000 de boel stillegt.

In de praktijk mis ik vooral het “wie gaat het doen”: iedereen roept vasthouden, maar in mijn wijk wordt elke tuin nog steeds dichtgestraat en bij renovaties gaat de regenpijp gewoon het riool in omdat dat het makkelijkst is, geen controle, geen boete. Als je echt stevig beleid wil, moet je het ook afdwingen bij particulieren en projectontwikkelaars, niet alleen bij boeren en waterschappen.

Wat mij opvalt: iedereen praat over “vasthouden” alsof het alleen een technisch peil-trucje is, maar we hebben ook een probleem met tempo en planning; elke nieuwe wijk krijgt eerst stenen, asfalt en een mooi plantsoentje, en pas jaren later komt er ergens een wadi of extra watergang omdat het “toch wel nat werd”. Stevig beleid is dus ook: water en bodem écht leidend maken bij ruimtelijke ordening, desnoods gewoon niet bouwen op plekken waar je anders eeuwig blijft pompen en herstellen; dat is politiek impopulair, maar wel eerlijker dan achteraf bewoners met schade en een sproeiverbod opzadelen. En kleine taalding: “zoetwater” schrijf je in dit verband gewoon aan elkaar.

Wie het ziet, ziet het: we zitten te bakkeleien over peilen terwijl dezelfde overheid overal “natuur” koopt en daarna met stikstofregels en vergunningencircus zorgt dat je geen fatsoenlijke waterberging of wadi meer mag aanleggen zonder 3 jaar papierwerk. En ondertussen blijft die grote industrie gewoon warm water lozen en de boel vervuilen, maar de rekening en de maatregelen komen altijd bij de burger/boer terecht, toevallig weer…!! Ik was zelf ook braaf van “de experts zullen het wel weten”, maar dit ruikt gewoon naar beleid maken voor lobby’s, niet voor water.