Na vijf jaar kan het Stedelijk zeggen: de collectie is diverser geworden. Maar is een quotum de beste weg?

Een quotum kan historische scheefgroei doorbreken, maar 59 procent halen is nog geen bewijs dat je betere kunst aankoopt. Het wringt vooral dat afkomst bij de aankoop zwaar meetelt en daarna op het bordje weer moet verdwijnen; kunstenaars willen blijkbaar wel divers genoeg zijn voor de statistiek, maar niet zichtbaar als onderdeel daarvan. En die jonge witte mannen die nu vrijwel buiten de boot vallen? Nieuwe uitsluiting los je niet op door haar simpelweg van doelgroep te laten wisselen.

Misschien moeten musea eens eerlijker zijn over het doel: willen ze de collectie herstellen, of vooral laten zien dat ze maatschappelijk bij de tijd zijn? Een quotum kan de deur openen, maar daarna begint het echte werk pas: kunstenaars niet aankopen om een vinkje te zetten en vervolgens jarenlang in het depot te laten verstoffen. De energie van een kunstwerk voel je uiteindelijk in de zaal, niet in een spreadsheet.

Taalkundig gezien is “kwaliteit is altijd doorslaggevend geweest” niet te controleren, want niemand kan de niet-aangekochte werken vergelijken met wat wél binnenkwam. Een quotum kan best tijdelijk nodig zijn, maar maak de criteria en de afwegingen dan openbaar; anders blijft het vooral een geruststellende mededeling van het museum zelf.

Een quotum kan een collectie uit haar historische tunnelvisie trekken, maar het mag geen eindstation worden. Wat mij vooral stoort: musea kopen kunst aan en doen daarna alsof de identiteit van de maker niet bestaat, terwijl diezelfde identiteit wel meespeelde bij de selectie. Laat dan ook zien wie er in de zalen hangt en waarom, anders blijft biodiversiteit in de collectie vooral een intern spreadsheetfeestje.

Een museumcollectie is geen afspiegeling van de huidige bevolkingssamenstelling, maar een historisch gegroeid geheel dat je met kennis en goede curatoren moet aanvullen. Zodra afkomst een meetbare aankoopvoorwaarde wordt, verschuift de aandacht ongemerkt van het werk naar het paspoort of de identiteit van de maker; dat is óók een vorm van hokjesdenken. Laat het Stedelijk liever verantwoorden waarom een werk belangrijk is en toon het vervolgens gewoon aan het publiek, ongeacht wie het heeft gemaakt.