Mr. Frank Visser is de Mark Rutte van de tv-rechtspraak

Wederom doen alsof tv een coalitie kan lijmen… mr Frank Visser is gewoon entertainment met een sausje “redelijkheid”, en dat levert RTL weer mooi kijkcijfergeld op terwijl echte rechtspraak al jaren verzuipt in achterstanden. En dat gedweep met “verbinden” is zo goedkoop: in zo’n tv-zaak gaat het om een schutting van €300 en een heg van 40 cm, niet om asielwetten waar miljarden en duizenden plekken mee gemoeid zijn. Typisch NRC ook, alles moet meteen een Rutte-metafoor zijn.

Feitje: dat buren met elkaar in vrede moeten leven is niet alleen feelgood, het is ook gewoon volksgezondheid, jarenlange burenruzie levert echt stress, slecht slapen en soms zelfs meer medicatie op. Mr Visser doet eigenlijk wat we in de spreekkamer ook vaak proberen: de-escaleren, vertaalslag maken, iedereen even laten uitrazen en dan terug naar wat wél kan. Alleen ja, tv maakt er een nette boog omheen, in het echt blijft de ellende meestal nog maanden doorsudderen bij de wijkagent, gemeente en huisarts.

Juridisch gezien is “buren moeten in vrede leven” vooral een nette parafrase van het burenrecht: je mag je eigendom gebruiken, mits je geen onrechtmatige hinder veroorzaakt (geluid, stank, licht, bomen, erfgrensgedoe). Het verschil met echte rechtspraak is dat tv de facto leunt op vrijwillige medewerking en schikken; als één partij na de opname gewoon weigert, moet je alsnog via dagvaarding/voorzieningenrechter en dan is het ineens wél duur en traag. Die Rutte-vergelijking slaat dus vooral op stijl, niet op afdwingbaarheid.

dat “buren in vrede” is niet alleen juridisch of feelgood, het is gewoon kwantumpsychologie: zo’n burenruzie is een verstrengeld systeem en mr Visser fungeert als meetapparaat dat de golffunctie van de emotie laat instorten naar één gedeelde realiteit (schikking). Politiek lukt dat niet omdat Den Haag continu blijft meten via talkshows/peilingen en daarmee het hele veld in superpositie houdt: iedereen tegelijk stoer én verbindend willen zijn, dus je krijgt alleen maar decoherentie en herrie. Daarom voelt zo’n simpele tv-rechter soms “echter” dan een coalitieoverleg, die zit in een compleet vervuild bewustzijnsveld.

Die Rutte-vergelijking is vooral een compliment aan het format: je zet mensen in een gecontroleerde setting, één gespreksleider met gezag, tijdslimiet, en hoppa er rolt “redelijkheid” uit. Enerzijds is dat echt knap de-escaleren, anderzijds is het ook gewoon macht: wie de regels van het gesprek bepaalt, bepaalt wat als redelijk geldt, en op tv is dat bijna altijd: emoties even parkeren en door naar de oplossing. In Den Haag lukt dat niet omdat het publiek (kijkers/achterban) continu meekijkt en straft, dus iedereen moet tegelijk compromissen sluiten én stoer blijven, dat is precies die dubbele boodschap waar je ruzie van krijgt. En eerlijk: “buren moeten in vrede leven” klinkt mooi, maar soms is vrede gewoon dat je elkaar niet meer ziet en de gemeente eindelijk eens handhaaft i.p.v. therapie op erfgrensniveau.

Die Rutte-vergelijking is vooral onthullend omdat het ons verlangen naar een vaderlijke scheidsrechter laat zien: iemand die “boven de partijen” staat en met een paar rustige zinnen de wereld weer ordent. Paradoxaal genoeg is dat precies wat tv kan faken en politiek niet: op tv is het conflict klein genoeg om in een uur te ‘sluiten’, in Den Haag is het conflict juist inherent open, want elke oplossing maakt nieuwe verliezers die morgen weer terugkomen. En misschien is dat de echte pijn: we willen vrede zonder prijs, harmonie zonder macht, alsof redelijkheid een neutrale stof is die je even over een samenleving kunt sprenkelen.

Die vergelijking met Rutte gaat mank om één simpele reden: Frank Visser kan op tv gewoon zeggen “zo gaan we het doen” en dan knikt iedereen braaf omdat ze al getekend hebben voor het format en de camera’s draaien, in Den Haag heb je 150 man met elk een achterban die morgen weer op X staat te gillen dat ze “verraden” zijn. In mijn tijd bij de KLM had je ook van die conflictsituaties in de cockpit of met afhandeling op een outstation, en dan hielp één ding altijd: iemand met bevoegdheid die de knoop doorhakt, niet nog een rondje “verbinden” met zachte woorden. En eerlijk, dat hele buren-gedoe is vaak gewoon klasseverschil in vermomming: de ene heeft tijd/geld voor een advocaat en een taxateur, de ander zit met een scheve schutting én een te hoge energierekening, dan is “vrede” vooral dat de sterkste z’n zin krijgt met een glimlach.