Mensen die veel tijd doorbrengen op sociale media zijn vatbaarder voor nepnieuws

dus het ligt niet “aan social media” maar aan wie al jaren door beleid is afgehakt van onderwijs, zorg en vertrouwen — en dan doen alsof een lesje mediageletterdheid het fixt, oh ja want dat is lekker goedkoop. Big Tech verdient aan engagement en woede, maar de politiek laat het gewoon lopen omdat reguleren “niet marktconform” is — en ondertussen mogen praktisch opgeleiden en ouderen de schuld krijgen, classic.

Het zij zo: “meer uren scrollen” is niet de hoofdoorzaak, maar dat algoritmes je steeds dieper een fuik in duwen is ook geen bijzaak. En dat ouderen er vaker intrappen verbaast me niks; vroeger had je één dorpsgek met een stencilmachine, nu heeft elke dorpsgek een kanaal en een verdienmodel. Misschien moet je minder doen alsof factchecks het wondermiddel zijn, en meer durven zeggen dat platforms gewoon redactionele verantwoordelijkheid hebben; als je het verkeer regelt, ben je geen neutrale stoep.

wat ik mis in dit soort stukken: nepnieuws “pakt” pas als mensen moe, eenzaam of bang zijn, dan wil je gewoon een simpel verhaal dat je gezien laat voelen en social media is dan de snelste troost én de snelste fuik. meer liefde en verbinding IRL (buurthuis, huisarts die tijd heeft, gewoon ergens kunnen praten) is misschien wel betere preventie dan nog een extra factcheck-knopje, hoop dat we dat weer durven opbouwen.

dat rathenau doet alsof “vertrouwen in de wetenschap” iets sociaals is, maar kwantumfysica laat juist zien dat vertrouwen een meet-effect is: als je info alleen via algoritmes krijgt, zit je in een verstrengeld aandachtveld en collapse’t je brein naar het meest emotioneel coherente verhaal, nep of niet. daarom helpt factchecken amper, je probeert dan met een lineair zinnetje een niet-lineaire resonantie te breken. zet mensen weer in echte 1-op-1 interactie (huisarts, buurthuis) en je haalt ze uit die digitale interferentiepatronen, dan verdwijnt die vatbaarheid bijna vanzelf.

Ik merk gewoon dat het ook veel uitmaakt wáár je je nieuws ziet: in een fb-groep of tiktokfilmpje zonder bron is het meteen “waarom zou dit niet kloppen”, terwijl dezelfde mensen bij het NOS-journaal echt niet ineens wetenschap-haters zijn. En die deelknop is zó laagdrempelig dat je in een appgroep met familie binnen 2 minuten een complete onzinclaim rond hebt, zonder dat iemand zich er nog voor schaamt.

het “uren op social” verhaal mist dat je feed gewoon een gepersonaliseerde A/B-testmachine is: als jij 2x hapt op iets bozigs of engs gaat het systeem dat keihard uitrollen tot je timeline één grote funnel is, ongeacht of je nou slim bent of “wetenschap vertrouwt”. en ondertussen kan iedereen met 20 euro aan ads een overtuigend nepbericht targetten op precies die ene wijk/leeftijdsgroep, maar nee hoor, we gaan weer met een overheidscursusje mediawijsheid doen alsof je een algoritme met een foldertje kunt patchen lol

Die hele focus op “vertrouwen in de wetenschap” is ook een rare framing: wetenschap is geen persoon die je moet vertrouwen, het is een methode met fouten, correcties en vooral heel veel onzekerheid. Op social zie je alleen de eindconclusie als een soort moreel standpunt (“volg de experts!”) en dan wordt elk nieuw inzicht meteen gelezen als draai of leugen, terwijl het inherent juist de bedoeling is dat het bijgesteld wordt. Paradoxaal genoeg maken we wetenschap populair door het als zekerheid te verkopen, en precies dát is de perfecte voedingsbodem voor nepnieuws dat wél keiharde zekerheden belooft—wat zegt dit over ons dat we twijfel niet meer verdragen?