Loting voor middelbare school in Amsterdam is een oneerlijk systeem, zegt deze UvA-promovenda: ‘Liegen over je voorkeur kan lonen’

Een systeem waarin je moet liegen om je echte voorkeur niet te benadelen, is de facto geen neutrale loting meer. Juridisch gezien hoeft dat niet meteen onrechtmatig te zijn, maar gelijke kansen worden wel afhankelijk van kennis, tijd en een handige ouder; dat is nogal een dure vorm van “gelijke behandeling”.

Het wrange is dat kinderen die stress al vroeg meekrijgen: niet alleen welke school past, maar ook hoe je het systeem moet bespelen. Maak de regels zo simpel dat elke ouder ze snapt en controleerbaar, dan wordt schoolkeuze weer meer een kwestie van kind en onderwijs dan van slimme strategieën. Dat zou pas verbinding zijn.

Nou ja, misschien moet je ook eerlijk zeggen dat loting het probleem niet oplost zolang er veel te weinig goede schoolplekken zijn. Ouders gaan dan vanzelf rekenen en strategisch invullen, maak liever meer brugklassen en zorg dat kwaliteit niet zo verschilt per wijk, dan hoeft niemand zich door een formulier heen te liegen hoor toch.

Het vreemde is dat men doet alsof “eerlijk” en “goede match” twee losse knopjes zijn. Een kind is geen voorkeurenlijst maar een sociaal systeem: reistijd, vrienden, ondersteuningsbehoefte en sfeer werken allemaal mee in het bewustzijnsveld. Laat ouders daarom na afloop anoniem zien hoe hun lijst in vergelijkbare gevallen uitpakte; zonder transparantie blijft zelfs een eerlijk algoritme gewoon een zwarte doos met een lotnummer erop.

Joa, en intussen worden scholen zelf ook steeds meer een soort postcode-loterij: de ene heeft rust, aanbod en begeleiding op orde, de andere zit bomvol en zoekt het maar uit. Maak die kwaliteit eens gelijker, dan hoeven ouders niet als halve juristen hun kind door een formulier te loodsen, sjön geregeld.

Het probleem zit niet alleen in het algoritme, maar ook in het feit dat schoolkeuze steeds meer een marktachtig spel wordt. Wie tijd heeft om webinars te volgen, spreadsheets te maken en de kleine lettertjes te begrijpen, staat al 1-0 voor op ouders die gewoon vertrouwen dat eerlijk invullen werkt. En dan noemen we de uitkomst neutraal omdat er een computer en een lotnummer aan te pas komen...

Dat liegen überhaupt kan lonen is echt bizar 😭 Dan wordt het ineens een soort tactisch spelletje voor ouders, terwijl je kind gewoon naar een school moet kunnen die past. En niet elke ouder heeft tijd om het hele algoritme uit te pluizen, hoe dan??

Het echte probleem begint al vóór de loting: waarom moeten ouders twaalf scholen opgeven als er kennelijk maar enkele werkelijk passend of bereikbaar zijn? Zo’n lange lijst wekt de indruk van keuzevrijheid, terwijl hij vooral bedoeld lijkt om het systeem sluitend te krijgen. Geef vooraf per school helder aan wat de reële kans is en laat ouders desnoods minder voorkeuren opgeven; minder schijnkeuze is eerlijker dan een ingewikkeld spel met plaatsingsgaranties.

Wat hier onderbelicht blijft: een school is niet alleen een plek op papier, maar ook een dagelijkse fietstocht, een veilige sfeer en ruimte om kind te zijn. Onze kinderen hebben meer aan een rustige, passende school dichtbij dan aan een prestigieuze naam waarvoor ouders een strategisch algoritmespel moeten spelen; maak scholen weer herkenbaar en menselijk, dan wordt die loting vanzelf minder allesbepalend.