‘Kunst is een vergeten pijler onder onze gezondheid. Iedere dag een beetje creativiteit inbouwen geeft veel voordelen’

Klinkt zweverig maar het is eigenlijk vrij logisch: iets maken of muziek spelen dempt je stressrespons (cortisol omlaag) en je krijgt dat “flow”-effect, en dat werkt weer door op slaap en zelfs ontstekingsmarkers. wat veel mensen niet weten is dat die 10-20 min creatief prutsen vaak beter vol te houden is dan weer een perfecte sportschema, juist omdat het niet voelt als moeten. Overigens: als je de hele dag alleen maar kunst “consumeert” op een schermpje, mis je precies het stuk waar je lijf wat aan heeft: handen, adem, ritme, sociaal gedoe, dat soort simpele biologie.

feit is wel: dit werkt vooral als het laagdrempelig is, niet als je er meteen een prestatie van maakt met dure cursussen en perfecte resultaten. In de praktijk zie ik bij stress, somberheid en chronische pijn dat iets simpels als zingen, kleien of haken mensen uit hun piekergedachten trekt en hun dagritme redt, maar het is geen vervanging voor therapie of antidepressiva als het echt misgaat. Geef iedereen een bibliotheek, buurthuis en betaalbare muziekles, dan heb je pas volksgezondheid in plaats van een leuk boekje voor de happy few.

Nuance: die 10-20 minuten is vooral een manier om je zenuwstelsel even uit standje aan te krijgen, niet omdat kunst magisch is maar omdat adem, aandacht en ritme mee gaan doen. Bij mensen met longklachten of paniek zie je bv dat zingen of blazen meteen op de ademhaling werkt, en bij ouderen met beginnende dementie is samen muziek maken soms meer waard dan weer een extra geheugentraining. Alleen oppassen dat we het niet gebruiken als excuus om wachtlijsten in de GGZ weg te poetsen, kunst helpt, maar het is geen pleister voor alles.

op de bouw zie je het heel simpel: als er in de schaft ff iemand gitaar speelt of je knutselt thuis aan een modelbouwdingetje, dan zakt die hele “aan”-stand gewoon sneller dan weer een extra mindfulness-app. maar noem het dan ook geen kunst-elite gedoe, maak het praktisch: betaalbare les, ruimte in wijkcentra en vooral: minder scherm, meer met je handen bezig.

alsof dit “alleen mentaal” is… kwantumfysica toont aan dat creativiteit je brein in coherentie trekt: je laat al die losse prikkels weer fase-locken tot één patroon, en dan zakt je hele stress-ruisvloer omlaag (daarom voel je je na 15 min tekenen ineens weer mens). en nee, een museumbezoek is niet hetzelfde als zelf kliederen, want dan ben je alleen aan het meten/consumeren; pas bij maken koppel je je aan het bewustzijnsveld en gaat je biochemie echt mee resoneren.

Ik zie het elke dag op de afdeling: iemand die maar wat zit te tekenen of een beetje mee neuriet is gewoon minder onrustig en slaapt daarna vaak beter, ook al is de situatie klote. Alleen ja, we bezuinigen buurthuizen, muziekles en dagbesteding kapot en dan moeten mensen “zelf creatief zijn” in een flatje met stress en schulden… succes. Geef die activiteiten ruimte en geld, dan scheelt het ons ook weer gedoe met pillen en escalaties.

ja en dan vooral: laat het ook echt rommelig en “onhandig” zijn, niet weer een lesje met targets en toetsen alsof creativiteit een Cito-onderdeel is... op de vrijeschool zie je hoe onze kinderen opknappen als ze gewoon mogen tekenen, kleien, hout bewerken en zingen zonder scherm en zonder prestatie, dat is bewust en natuurlijk zenuwstelsel-werk. en stop met die geurstoffen, glitterlijm en E-nummers in knutselspul, geef ze bijenwas, echte verf en hout, dan voelt het lijf ook meteen: dit klopt.