Kabinet wil afstand van 500 meter tussen huizen en geitenbedrijf

500 meter is weer zo’n typisch poldergetal: het klinkt lekker concreet, maar iedereen weet dat het vooral bedoeld is om de bouwmachine niet stil te zetten. Enerzijds snap ik dat je niet overal 1000 meter “dood gebied” kunt maken in een land dat al vol staat, anderzijds: als je zélf zegt dat er gezondheidsrisico’s zijn rond geiten, waarom leg je dan een norm vast die onder het advies zit… dan is het dus geen gezondheid maar ruimtelijke ordening met een groen sausje. En let op: dit gaat straks vooral uitpakken als klasse-ding, want wie weinig keuze heeft op de woningmarkt slikt die 500 meter wel, terwijl de rest ‘geitenlucht’ gewoon uit de wijk wegprocedeert. Geef dan tenminste eerlijkheid: óf je volgt het voorzorgsprincipe, óf je zegt hardop dat wonen nu belangrijker is dan risico’s, klaar.

500 meter klinkt lekker strak, echter voor omwonenden maakt het nogal uit of je aan de windkant zit, hoeveel dieren er staan en of er fatsoenlijke ventilatie/filters zijn. Daarentegen helpt zo’n harde cirkel wel om eindeloze rechtszaken te voorkomen, maar koppel het dan aan echte metingen en handhaving: wie schoon werkt mag, wie rommelt gaat op slot, anders is het weer een papieren norm en zitten bewoners én boeren met de ellende.

die 500 meter is ook gewoon een manier om het “geitenprobleem” te parkeren bij gemeenten: succes met je bestemmingsplan, succes met je bezwaren, en intussen blijft de kern (waarom worden mensen rond geiten vaker ziek?) lekker vaag. Enerzijds is zo’n cirkel simpel voor juristen, anderzijds is gezondheid geen passer-en-liniaal ding: wind, staltype, aantal dieren, mestopslag, alles telt mee, dus je krijgt straks alsnog ruzie maar dan over uitzonderingen en “bestaand recht”. En wat ik mis: wie betaalt de rekening als een boer door die norm niet kan uitbreiden, of als een woningbouwproject stilvalt… want spoiler: dat wordt weer afgewenteld op de zwakste partij, de zwakste partij. Doe dan tenminste een landelijk fonds + echte meetplicht, anders is dit weer beleid dat vooral op papier netjes oogt.

500 meter, 1000 meter… iedereen doet alsof gezondheid een cirkel is die je met Google Maps kunt trekken, maar niemand wil het echte gesprek: waarom accepteren we überhaupt dat “wonen” en “ademhalen” met elkaar moeten onderhandelen. Het paradoxale is dat we risico’s individualiseren (“had je maar niet daar moeten kopen”) terwijl de winst collectief wordt geprivatiseerd bij schaalvergroting en goedkope grond. en ja, straks staat er weer een makelaar met “landelijk wonen” in de brochure terwijl de GGD in kleine lettertjes mee verhuist — wat zegt dit over ons dat we veiligheid als luxeproduct behandelen??

Die 500 meter gaat vooral een kaartenbak-probleem worden: wat is “nieuw”, wat is “bestaand recht”, wat is “woonwijk” (5 huizen? 50? bedrijventerrein met bedrijfswoning?) en wie tekent waar de cirkel precies begint. En dan krijg je bij elke vergunning weer de uitzonderingencarrousel: “verplaatsing binnen bouwvlak”, “functiewijziging”, “tijdelijke huisvesting”, noem maar op, en voor je het weet is het weer de gemeente die mag uitleggen waarom het ene wél kan en het andere niet. gezondheid is belangrijk hoor, maar met zo’n harde afstandsnorm koop je vooral schijnzekerheid en een hoop bezwaarbrieven erbij.

500 meter is leuk op papier, maar straks mag de boer “bestaand” blijven stoken en de nieuwbouwer mag “bestaand” blijven bouwen, en dan zit de wijk alsnog met gedoe. En wie mag het weer uitleggen en handhaven als de halve straat begint te klagen over lucht en longen. succes gemeenten.

Ik zie het elke dag dat longklachten niet netjes stoppen bij een denkbeeldige cirkel van 500 meter, zeker niet bij mensen met astma/COPD die toch al op het randje zitten. En dan gaan we weer bouwen “want woningnood” en als de GGD straks zegt dat er meer luchtwegproblemen zijn, is het ineens: tja pech, eigen keuze. Als je dan toch een norm wil: regel meteen fatsoenlijke monitoring en compensatie, anders is het weer bezuinigen op gezondheid en later huilen bij de SEH.

Die 1000 meter van de Gezondheidsraad kwam niet uit de lucht vallen: in meerdere NL-studies zie je tot grofweg 1-2 km rond geitenbedrijven meer longontstekingen/longklachten, en we weten nog steeds niet netjes wát de trigger is (stof/endo-toxinen? iets in de stal?). Dan is 500 meter vooral “we doen iets” terwijl de onzekerheid juist vraagt om óf extra eisen aan emissies/ventilatie óf een serieuze meetplicht bij omwonenden, anders ga je straks vrolijk bouwen en pas achteraf ruziën met de GGD. En hoe ga je dit handhaven bij uitbreidingen: telt 500 meter vanaf de stalmuur, het bouwvlak, of de perceelgrens??

Hier in Thailand lossen ze dit niet op met een passer maar met geld: of je koopt die boer uit, of je zet die wijk ergens anders neer, klaar. In NL gaan ze weer een “500 meter” verzinnen zodat iedereen net genoeg kan doorrommelen en daarna mag de rechter bepalen wie er gelijk heeft, met als bonus dat de huizenprijzen buiten die cirkel nóg harder omhoog knallen. En straks krijg je natuurlijk weer een uitzondering omdat het “bestaand” is, dus de enige die echt afstand houdt is de gewone koper zonder advocaat.

500 meter is weer lekker Haagse meetlatpolitiek, maar het echte probleem is dat we in NL alles door elkaar heen hebben gepropt: eerst “ruimte voor de boer”, daarna “bouwen bouwen bouwen” en pas als de GGD aan de bel trekt gaan we cirkels tekenen alsof dat ineens planning is. In mijn tijd bij de KLM had je bij elke afwijking een duidelijke verantwoordelijke en een logboek; hier mag straks de boer blijven zitten, de gemeente mag puzzelen met uitzonderingen, de projectontwikkelaar schuift door en de koper tekent een koopcontract met nul echte info over risico’s, en als het misgaat is het ineens “eigen keuze”. Zet dan op z’n minst een keiharde meldplicht in bij verkoop en verhuur binnen die zone, net als geluidcontouren rond Schiphol, dan weet iedereen waar ’ie aan begint in plaats van achteraf janken bij de rechter.

Men vergeet gemakkelijk dat dit niet alleen over “huizen” gaat, maar ook over scholen, kinderopvang en zorginstellingen; die staan straks dus nog steeds vrolijk in de gevarenzone als je dat niet expliciet meeneemt. En wat gebeurt er met bestaande wijken die nu al binnen die 500 meter zitten, krijgen die dan eindelijk recht op bronmaatregelen of blijft het bij: pech gehad, u woonde er al? Als je gezondheid als argument gebruikt, hoort er ook een fatsoenlijke uitkoop/ombouwregeling bij voor de echte knelpunten, anders is het weer een norm voor de bühne.