Jettens minderheidskabinet kan niet zijn eigen vrienden kiezen

Dat “samen” roepen is leuk voor de bühne, maar met 45% zetels ga je gewoon elke week op zoek naar een ander ruildealtje, dus voorspelbaar dat het beleid een soort wisselgeld wordt. En die 55% CO₂-reductie in 2030 is nu al krap (zeker met vergunningen/netcongestie), laat staan als je ’m moet uitruilen tegen kortetermijncadeautjes om een begroting door de Kamer te trekken. Benieuwd welke oppositieclub straks als eerste de prijs opdrijft: GL-PVV is echt een rare combo, maar ze kunnen wel samen alles gijzelen, toch?

In de praktijk maakt het me minder uit met wie ze “vriendjes” zijn en meer of ze eindelijk eens stoppen met alles via moties en incidenten te regelen, want dan ben je als gemeente/bedrijf/gewone burger elke maand weer aan het wachten of een regeling nog bestaat. Minderheidskabinet kan best, maar dan moet je vooraf gewoon een paar harde afspraken maken met vaste partners over begroting en uitvoering, anders is het alleen maar woordjes tellen in een debat en nul voorspelbaarheid.

dat “vrienden kiezen” gedoe boeit me minder dan of ze eindelijk eens normaal gaan besturen: als HR zie ik bedrijven die investeringen en cao’s uitstellen omdat niemand weet of er over 3 maanden wéér een andere koers komt. En dat eeuwige “samen” roepen terwijl je intussen iedereen tegen elkaar uitspeelt voor een stemmetje… ja daar word ik dus echt moe van.

Minderheidskabinet is niet per se chaos, kijk naar Denemarken/Zweden: daar werkt het omdat je vooraf een paar “confidence & supply”-lijnen trekt en de rest laat je lopen. Maar NL heeft die rare gewoonte om alles in detail in het regeerakkoord te timmeren en dan alsnog elke week via moties de uitvoering te micromanagen, dus dan krijg je én geen stabiliteit én geen flexibiliteit. En dat GL-PVV-blok is precies het soort ad-hoc meerderheid dat je dwingt tot symbolische trofeeën i.p.v. lange termijn dingen als netbeheer, stikstof, defensie; subsidiariteit leuk, maar de Kamer gaat straks op elk dossier de uitvoeringsdienst spelen. “Samen” is dan vooral: samen vastlopen.

De vraag is niet of ze “vrienden” kunnen kiezen, maar of ze überhaupt nog kunnen regeren zonder elke keer een nieuwe meerderheid te moeten kopen. In een minderheidskabinet wordt de facto de begroting het gijzelstuk: één tegenstem bij Voorjaarsnota en je zit meteen in een vertrouwenskwestie, mits je niet vooraf harde steunafspraken (incl. stemdiscipline) hebt. En al dat “samen” is leuk, maar toezeggingen in een debat zijn juridisch nul waard als er geen wetsvoorstel + meerderheid achter zit.

Dat “samen” roepen is prima, maar ondertussen staan uitvoerders weer met lege handen: bij ons in het OV verandert er elke paar maanden iets aan tarieven, toeslagen, veiligheid of geld voor lijnen, en dan mag de chauffeur het uitleggen aan boze reizigers. Minderheid of meerderheid, maakt mij niet uit, maar regel eerst eens 2 jaar dezelfde koers zodat de rest van het land ook normaal kan plannen.

Joa dat “vrienden kiezen” is bijzaak, het echte probleem is dat zo’n minderheidsclub straks elk dossier als losse bestelling behandelt: vandaag wat strooien voor links, morgen weer korting voor rechts, en intussen zit je met een begroting die nergens op lijkt en uitvoerders die het mogen uitleggen. In de horeca noem je dat geen samenwerken maar hap-snap catering, sjön voor de praatjes maar op ’t eind is iedereen ontevreden en de rekening te hoog, rustig aan.

Dat “samen” roepen is prima, echter de echte test zit ’m niet in de Kamer maar bij uitvoering en medeoverheden: als elke deal weer nieuwe potjes, uitzonderingen en deadlines oplevert, dan kunnen gemeenten en uitvoeringsdiensten het gewoon niet meer bijbenen. Maak dan tenminste één stevig akkoord over begroting én uitvoering (stikstof, netcongestie, woningbouw) met heldere meerjarige lijnen, daarentegen zonder dat soort basisafspraken wordt “samen” vooral samen de rommel opruimen na elke stemmingsronde.

Goh, dat “vrienden kiezen” is ook gewoon menselijk hoor, maar ondertussen wachten we al maanden op fatsoenlijke besluiten over dingen als jeugdzorg en zorgpremies en dan kan je als gewone burger alleen maar denken: kunnen jullie even ophouden met woordjes en gewoon knopen doorhakken, toch?

minderheidskabinet is leuk tot je ziet dat alles via amendementen van lobbyclubjes gaat en niet via verkiezingen dus straks bepaalt de netbeheerderbouwcombi of de tabaksbranche wie “vriend” is en wij betalen t weer via rekening en vertragingen rip

Hier op het land: minderheid of meerderheid, mij boeit vooral of ze eindelijk stoppen met elk dossier als onderhandel-muntje te gebruiken. Boeren en loonwerkers moeten nu al 5 jaar plannen op “misschien” met stikstof, water en mest, en als je dan elke maand een nieuwe Kamerdeal hebt kun je net zo goed géén regels hebben. En dat woord “samen” is leuk, maar als de bank om een vergunning en zekerheid vraagt heb je aan samen helemaal niks.

Dat “vrienden kiezen” is niet eens het issue, het is dat een minderheidskabinet juridisch/politiek elke week aan het lijntje hangt van de Kamer: één amendement op de begroting en je hele fiscale plan ligt ineens op straat. Ten eerste ga je dus regeren via losse toezeggingen en geitenpaadjes (die bij de rechter/uitvoering weer sneuvelen), ten tweede wordt de oppositie lui: lekker eisen stapelen zonder verantwoordelijkheid, en Jetten mag het puinruimen… maar ok, roep nog 200x “samen” en doe alsof dat een meerderheid is.

Feit is dat een minderheidskabinet niet alleen politiek gedoe geeft, het sloopt ook de uitvoering: in de zorg zie je meteen dat elke “deal” weer nieuwe potjes, uitzonderingen en registraties oplevert, en dan zijn huisartsen, ggz en gemeenten maanden bezig met formulieren ipv patiënten. Als je dan per dossier wisselende steun zoekt, krijg je beleid met korte houdbaarheid, en daar worden wachtlijsten en personeelstekorten echt niet minder van. Misschien minder samen roepen, meer 3-4 jaar harde basisafspraken over zorg, wonen en energie, anders blijft het pleisters plakken.