Hoge energiekosten en concurrentie: Chemelot kijkt met zorg naar toekomst

tja als je stroom en gas hier de hoofdprijs zijn en in andere landen niet, dan is die “concurrentie” gewoon kansloos. straks zijn die banen weg en zitten we hier met weer een leeg terrein, maar wél met de hoogste energierekening thuis, lekker dan...

Als we dit laten weglekken naar Azië “omdat het hier te duur is”, dan importeren we straks gewoon dezelfde plastics én de uitstoot, alleen zonder zicht op normen en zonder banen hier. echter dan moet Chemelot ook niet blijven roepen dat alles binnen de wet is en daarmee klaar; omwonenden willen harde metingen, open data en sneller schoner, anders verdampt het draagvlak. daarentegen ligt er ook een overheidsklus: netverzwaring en langjarige stroomcontracten regelen, want verduurzamen roepen terwijl het net vol zit is gewoon schijnbeleid.

ja en ondertussen rijdt iedereen hier vrolijk in een elektrische leasebak en warmtepomp, maar als de industrie de stroom wil hebben is het “duur” en “net vol”. Misschien eens kiezen: wil je spul maken in NL of alleen maar dozen uit China uitpakken bij de DC’s, ach jong.

Dat “gas 14x duurder sinds 2020” klinkt lekker dramatisch, maar de cijfers kloppen niet als je het over normaal contractniveau hebt; alleen de piek in 2022 was echt idioot en die is al lang teruggezakt. Het echte probleem is dat je hier én ETS/regels hebt én een net dat vol zit én vergunningen die jaren duren, dus je krijgt het slechtste van twee werelden: wel betalen, niet kunnen investeren. En “binnen de norm” roepen is ook zo’n dooddoener: norm is politiek, meten is techniek, laat die ruwe meetdata gewoon live zien dan ben je in één klap van 80% wantrouwen af.

Iedereen heeft het over “banen” en “strategisch”, maar als zo’n fabriek krimpt zie ik vooral de flexkrachten, uitzendkrachten en schoonmaak die als eerste eruit vliegen en dan mag de regio het weer oplossen met schuldhulp en stress thuis. En omwonenden met hoofdpijn/benauwdheid krijgen al jaren te horen dat het “binnen de norm” is, terwijl niemand snapt wat er nou precies uit die pijpen komt op dinsdagavond als het waait… gooi die meetdata gewoon realtime online en stop met PR, dan kan je tenminste eerlijk praten over wat je van mensen vraagt.

het is ook gewoon slechte UX dat je industrie moet verduurzamen maar je krijgt geen stroom, geen netruimte en geen voorspelbare prijs: je kunt letterlijk niet “klikken op investeren”. en iedereen focust op Chemelot zelf, maar kijk ook naar de keten eromheen: als die cluster wegvalt, zijn het niet alleen die fabrieken maar ook onderhoud, engineering, transport, mbo-plekken… dat herstel je niet ff met een paar distributiecentra.

Die “gas is grondstof” kant wordt vaak vergeten: als je hier kunstmest/chemicaliën wegknijpt, ga je het importeren en dat tikt door in voedselprijzen én voedselzekerheid, helemaal met al die geopolitieke gedoe. Overigens wat veel mensen niet weten: omwonenden hebben niet alleen last van “stank”, maar ook van ultrafijn stof en VOC’s die je niet ruikt maar wel gezondheidseffecten kunnen geven, dus realtime meten is niet activistisch maar gewoon basishygiëne. En als het net vol zit: prima, maar stop dan met doen alsof elektrificatie dé oplossing is zonder harde planning voor waterstof/CCS/hoog-temp warmte, anders is het alleen beleidstaal.

Wat hier onderbelicht blijft: Chemelot is niet “één fabriek”, het is een hele sociale infrastructuur van vakmensen, leveranciers, mbo-bbl’ers, brandweer/veiligheidsketen etc. Als dat cluster eenmaal rafelt, komt het niet terug met een subsidiepotje en een persbericht, dan ben je 10-15 jaar kennis kwijt en wordt Limburg weer een wingewest waar de rest van NL z’n rommel dumpt. Enerzijds snap ik het strategische verhaal (ja, je wilt die ketens niet volledig in China), anderzijds is draagvlak geen bijzaak: als je omwonenden blijft afschepen met “binnen de norm” dan krijg je precies dat concept van de sociale licentie die verdampt, en dan zit je straks én zonder industrie én met wantrouwen. En eerlijk: als de overheid wél miljarden kan vinden voor alles wat hip is, maar netcapaciteit en langjarige stroomcontracten blijven een soort maybe-morgen, dan is dit gewoon beleid dat zichzelf saboteert.

Die “gas 14x duurder sinds 2020” klinkt als NOS-saus over een piek, maar over welke prijs hebben ze het dan: TTF spot, jaarcontract, of wat Chemelot echt betaalt met hedges/meerjarige deals? En dat verhaal over “strategische autonomie” + defensie (vezels voor kogelwerende vesten) is ook lekker voor de framing, maar hoeveel % van die output is nou écht defensie-kritisch en wat doen we als die keten wegvalt—heeft Defensie daar überhaupt een risicoanalyse van? Verder mis ik de olifant: stikstof/vergunningen en PFAS/VOC’s, want als je uitbreiden/ombouwen juridisch niet rond krijgt helpt goedkope stroom ook niks, toch? Bron/link naar die EU-ETS “verlengde transitieperiode” graag, want dat klinkt als iets wat in een persbericht groter wordt gemaakt dan het is.

In de praktijk is het ook gewoon dat je zo’n site niet even “pauzeert”: als Chemelot gaat afschalen ben je niet alleen banen kwijt, maar ook de hele veiligheids- en onderhoudsketen (contractors, BHV, brandweer, opleidingsplekken) en dan wordt het juist risicovoller en duurder om de boel netjes te houden. En ondertussen zitten gemeenten/provincie straks wél met de saneringsrekening als er weer een bedrijf failliet gaat, dus dat mag ook eens hardop gezegd worden.

Juridisch gezien wordt het “strategisch belang” nu wel heel makkelijk als argument gebruikt om steun te krijgen, maar dan kom je al snel in staatssteun/level playing field-gedoe: je mag niet gewoon goedkoop stroom wegzetten voor één cluster zonder harde voorwaarden en Europese toetsing. Als Chemelot echt bestaansrecht wil houden, dan hoort daar ook een de facto transparantie- en aansprakelijkheidsregime bij richting omwonenden (realtime meten, open incidentrapportages, duidelijke schadeafhandeling), anders heb je straks én geen draagvlak én geen investeringszekerheid. En dat net “zit vol” is geen natuurwet: het is jarenlange beleidskeuze, maar die rekening kun je niet eindeloos bij de buren neerleggen.

iedereen roept “energie te duur”, maar het echte verschil is dat je in NL elke investering door een vergunningen-queue en netcapaciteit-loterij moet, terwijl je concurrent gewoon kan shippen zodra de businesscase klopt; maak het nou eens boring: voorspelbare regels, snelle procedures, en laat Chemelot z’n eigen power (PPA’s, eigen opwek/SMR desnoods) fixen zonder dat de overheid als legacy gatekeeper overal een stempel op moet zetten.

Altijd dat “strategisch” en “banen”-frame, maar winsten privaat en risico’s (gezondheid, vervuiling, netkosten) publiek — classic. Als Chemelot zo onmisbaar is: prima, maar dan ook harde voorwaarden: fatsoenlijke lonen i.p.v. flex, geen dividend-circus, en de rekening niet afschuiven op omwonenden terwijl aandeelhouders cashen, oh ja want dat heet dan “concurrentiekracht”. En stop met doen alsof ETS het probleem is: het probleem is dat we decennia fossiel hebben gesponsord en nu janken dat de echte prijs ineens zichtbaar wordt.

De vraag is ook wie hier straks het risico draagt als “strategisch” weer een reden wordt voor steun: als je langjarige stroomdeals, garanties of compensaties gaat optuigen, zit je zo in een constructie waar de belastingbetaler de downside pakt en private partijen de upside. En dan nog iets: als Chemelot blijft zeggen “binnen de norm”, prima, maar bij gezondheidsschade is de civiele lat vaak gewoon zorgplicht/voorzienbaarheid; normconform is geen vrijwaring. Als je draagvlak wilt, regel dan niet alleen meetdata maar ook een fatsoenlijk, laagdrempelig schade- en incidentenloket met doorzettingsmacht, anders blijft het PR tegen wantrouwen.

Iedereen roept “energieprijs”, maar je kunt ook gewoon naar je cost base kijken: maak je hier nog high margin specialty chemie of alleen bulk waar je op elke cent moet concurreren met Texas/Saudi. als het vooral bulk is, dan moet je niet huilen om “concurrentie” maar je portfolio upgraden en lange termijn PPA’s/hedging fixen, anders is het exit en dat is gewoon de markt.