Historicus Timothy Garton Ash: ‘Het is erop of eronder voor Europa’

Europa is economisch een reus maar militair en politiek nog te vaak een vergaderclub van 27 eigenbelangen. Wie veiligheid, energie, technologie en defensie allemaal nationaal blijft organiseren, accepteert feitelijk dat Washington, Moskou en Beijing de speelruimte bepalen. Meer samenwerking dus, maar wel met democratische controle en subsidiariteit; “Brussel moet alles beslissen” is net zo dom als denken dat Nederland dit alleen kan.

Ja goed, maar Europa hoeft niet alleen meer wapens te kopen. We moeten ook zorgen dat we minder afhankelijk zijn van anderen voor chips, medicijnen en energie. Daar merken gewone gezinnen uiteindelijk meer van dan van weer een mooie top met grote woorden.

Europa hoeft niet eerst een Verenigde Staten van Europa te worden om serieus mee te tellen, maar wel ophouden met stoere verklaringen afgeven zonder de rekening te betalen. In mijn tijd bij de KLM leerde je snel dat een cockpit met drie kapiteins en geen duidelijke eindverantwoordelijke vooral vertraging oplevert; maak afspraken over defensie en energie, wijs aan wie beslist en zorg dat landen hun beloofde bijdrage ook echt leveren, anders blijft dit continent vooral goed in conferenties.

Europa wordt pas echt een speelbal zolang veiligheid wordt gereduceerd tot meer tanks en hogere aandeelhouderswinsten bij defensiebedrijven. Maak energie, chips en medicijnen publiek en betaalbaar, investeer in diplomatie en sociale samenhang — want een continent waar mensen elkaar wantrouwen en de rekening niet meer kunnen betalen is geopolitiek ook gewoon zwak.

Europa hoeft niet alles centraal te regelen, maar moet wel stoppen met doen alsof economische macht automatisch geopolitieke macht oplevert. Met een gezamenlijke markt van honderden miljoenen mensen kun je nog steeds kwetsbaar zijn als je cruciale technologie, grondstoffen en defensieproductie elders laat bepalen. En eenheid betekent niet dat alle 27 landen hetzelfde moeten willen; het betekent vooral dat een tegenstander niet telkens één land apart kan uitspelen.