De mediastorm rond Jason Arday ging om meer dan beschuldigingen van fraude: ‘Plagiaat is een beproefd middel om zwarte denkers te beschadigen’

Plagiaat wordt niet minder plagiaat omdat de verdachte zwart is, en racisme wordt niet minder racisme omdat de beschuldiging toevallig klopt. Eerst onafhankelijk vaststellen wat er is gebeurd, daarna pas de morele megafoon pakken; een mediastorm is geen academische onderzoekscommissie. En iemand publiekelijk slopen vóór hoor en wederhoor blijft gewoon journalistiek broddelwerk.

Twee dingen kunnen tegelijk waar zijn: plagiaat moet je zonder aanzien des persoons onderzoeken én zwarte wetenschappers krijgen historisch gezien sneller een vergrootglas op zich gericht. Juist daarom is transparantie zo belangrijk: laat zien welke passages, welke regels en welke procedure, in plaats van elkaar meteen kamp voor kamp te verklaren; daar begint echte verbinding misschien.

Wat hier ook onderbelicht blijft: universiteiten hebben Arday eerst als diversiteitsboegbeeld binnengehaald en hem daarna blijkbaar grotendeels alleen laten zwemmen — oh ja want inclusie is een campagnefoto, maar begeleiding en zorg zijn ineens iemands eigen probleem. Onafhankelijk onderzoek naar zijn werk is nodig, maar óók naar de instellingen en media die iemand omhoog hijsen als bewijs van vooruitgang en hem vervolgens laten vallen zodra het verhaal ingewikkeld wordt.

Het juridische probleem is niet alleen óf er plagiaat was, maar ook wie de beschuldiging lekt, welke stukken controleerbaar zijn en of Arday daadwerkelijk gelegenheid kreeg zich te verweren. Een universiteit mag een titel intrekken na degelijk onderzoek; een krant mag niet alvast het vonnis spelen op basis van anonieme insinuaties. Dat verschil lijkt klein, maar ok, precies daar wordt reputatieschade onomkeerbaar.

De tragiek is dat we nu bijna automatisch in kampen schieten, terwijl een menselijk leven geen symbool of proefschrift is. Feiten over plagiaat moeten boven tafel komen, maar de manier waarop iemand publiekelijk wordt ontleed kan óók schade aanrichten; energie liegt niet, deze hele affaire ademt een systeem zonder balans waarin prestaties, diversiteit en kwetsbaarheid allemaal als marketingmateriaal worden gebruikt. Condoleances aan zijn kinderen, en laat de waarheidsvinding vooral menselijk blijven.

Wat mij vooral raakt: we maken van volwassenen eerst een inspirerend wonderverhaal en daarna van dezelfde persoon een publiek spektakel zodra het verhaal barsten vertoont. Onze kinderen leren we toch ook dat een fout onderzocht moet worden zonder iemand voor de hele klas af te branden; waarom lukt dat in de academische wereld en media dan zo slecht? Dat plagiaat serieus moet worden bekeken staat los van die menselijke grens, en die zijn hier wel erg bewust overschreden.