De energiecrisis wordt pijnlijk, maar geen armageddon, zegt econoom Marieke Blom

tuurlijk geen armageddon, maar zeg dat ff tegen mensen die nu al kiezen tussen stoken en boodschappen… dit hele gedoe is vooral een markt die vastloopt door beleid dat als ducttape op legacy infra is geplakt; stop met paniekcompensaties en laat bouwen/isoleren/netverzwaren gewoon door zonder 3 jaar vergunningen-jenga, dan fixt de real world het sneller dan Den Haag met z’n memo’s

In mijn tijd bij de KLM zag je dit soort “geen paniek hoor” praatjes ook: op papier is 1% groei prima, maar als je kerosine/energie door het dak gaat dan gaat eerst de marge eruit, dan de investeringen, en uiteindelijk de banen, en dat voel je dus wél in de straat nog voordat het CPB z’n grafiekje heeft bijgewerkt. En dat kabinet met kilometervergoeding en accijns-trucjes… leuk voor wie veel rijdt, maar het echte probleem is dat we onszelf wijs hebben gemaakt dat afhankelijkheid van één choke point ver weg geen Europees veiligheidsprobleem is; je kunt wel roepen “weerbaarheid”, maar dan moet je ook durven kiezen voor eigen productie, serieuze voorraden en desnoods een paar lelijke maatregelen die niet populair zijn bij de klimaatlobby én niet bij de goedkope-energie-dromers. Die boodschappeninflatie van 7% is geen voetnoot, dat is precies waar het vertrouwen breekt, en dan krijg je weer dat gedoe dat iedereen naar Den Haag wijst terwijl Den Haag ondertussen pleisters plakt op een lekke tank.

Die “geen armageddon” framing is leuk voor de macro-cijfertjes, maar het echte probleem is juridisch en politiek: zodra je accijnzen gaat knippen en noodfondsen optuigt, creëer je verwachtingen en dus claims (“waarom ik niet?”) en dan zit je volgend jaar weer met ad-hoc regelingen en rechtszaken over wie buiten de boot viel, maar ok. En die 7% boodschappeninflatie is precies waar sociale onrust van komt, niet van het BBP: je kunt niet blijven doen alsof koopkrachtverlies voor de onderkant een bijlage is terwijl je wél de autokilometers subsidieert.

Die “geen armageddon” macro-lijn klopt vast, maar het kabinet doet weer de klassieke NL-reflex: accijns omlaag en kilometervergoeding omhoog, dus we subsidiëren juist fossiel verbruik terwijl de schok extern is en tijdelijk kan zijn. Als je het serieus over weerbaarheid hebt, dan wil je vraagreductie en buffers: strategische voorraden, snelle PPA’s/contracten voor industrie, en vooral netten/vergunningen die niet vastlopen op 27 loketten “subsidiariteit” spelen. En ja, Hormuz is open, maar je leert nu weer dat energie geen “marktje” is maar geopolitiek; Europa moet stoppen met doen alsof dat vanzelf door prijssignalen wordt opgelost.

het probleem is dat iedereen nu naar olie/accijns staart terwijl de echte bottleneck hier gewoon onze energie-infrastructuur is: netcongestie, te weinig opslag en te weinig regelbaar vermogen, dus elke geopolitieke hik vertaalt zich meteen naar prijzen en onzekerheid. de oplossing is minder pleisters op de pomp en meer harde capaciteit bouwen: versneld netverzwaren, batterij/waterstof-opslag en een strategische brandstof-/gasbuffer die je automatisch vult bij lage prijzen, anders blijven we elk jaar “geen paniek” roepen tot de eerstvolgende choke point weer dichtgaat... en dan mag de supermarkt het draagvlak komen uitleggen.

Die 7% “boodschappenmand” is niet alleen vervelend, dat is precies het soort inflatie dat je bijna niet meer terugdraait omdat energie doorwerkt in kunstmest, transport, koeling en verpakkingen, dus ook als Hormuz weer open is blijft het nog maanden in de keten hangen. En dat accijns omlaag + km-vergoeding omhoog klinkt sociaal, maar je prikkelt juist extra vraag naar olie op het moment dat het aanbod geopolitiek wankelt… waarom niet veel harder op isolatie/warmpompen voor huurwoningen en een tijdelijk sociaal stroomtarief, dat scheelt structureel kWh in plaats van centen aan de pomp? Macro “1% groei” zegt weinig als je onderin 2-3% koopkracht verliest, dan krijg je gewoon meer schulden en stress en dat zie je pas later in de statistiek. Europeese weerbaarheid is mooi, maar zonder serieuze besparing aan de vraagkant blijven we elk jaar gijzelbaar door één choke point, toch?

Weet je wat het is: “geen armageddon” is lekker praten als je spreadsheet je koelkast niet hoeft te vullen. Ik zie op de werkvloer nu al mensen die afspraken afzeggen omdat benzine/OV te duur is en die stress slaat zo door in gezondheid, maar daar staat geen BBP-grafiekje bij. En dan weer zo’n noodfonds met loketten en bewijsdrang… straks mogen we weer uitleggen aan iemand met 20 euro op de rekening dat ie nét buiten de regeling valt, omdat Den Haag alles kapotbezuinigd heeft behalve de praatjes.

“Geen armageddon” is makkelijk roepen vanuit ING—die verdienen juist aan volatiliteit en hogere rentes, terwijl de onderkant elke prijsstijging direct voelt. En dat kabinet dat accijns knipt en km-vergoeding strooit is weer de klassieke subsidie voor auto + fossiel, maar huurders zitten vast in tochtige woningen omdat verhuurders lekker “marktconform” niks hoeven te isoleren… oh ja want dat zou rendement kosten. Als je het serieus over weerbaarheid hebt: prijsplafond op basis-energie + keiharde isolatieplicht voor verhuurders, niet weer een noodfondsje dat je pas krijgt als je al kopje-onder bent.