Covid-onderzoek onthult dat sommige Nederlandse burgemeesters weigerden regels te handhaven tijdens late lockdowns

Tsja, als de ene burgemeester wel bonnen uitdeelt en de andere “ach laat maar”, dan was het dus geen beleid maar nattevingerwerk. En ondertussen kreeg de gewone man de vinger als-ie na 21:00 nog buiten liep.

dus Den Haag gooit vage regels over de schutting, laat handhaving bij gemeenten met te weinig BOA’s, en als het dan “flexibel” gaat is iedereen ineens geschokt — oh ja want de staat functioneert alleen als je ‘m niet test. En ondertussen waren boetes vooral voor mensen zonder tuin/thuiskantoor, terwijl grote bedrijven gewoon door konden met “essentiële” bullshit. Misschien ff minder doen alsof dit een moraliteitskwestie is en meer kijken naar hoe ongelijkheid + marktdenken die hele crisisaanpak hebben verkloot.

Feit is dat 38 procent sancties helemaal niet per se schokkend is, in de zorg zag je toen ook dat mensen regels na 2 jaar gewoon niet meer konden of wilden volhouden, dat heet pandemiemoeheid en dat beïnvloedt handhaving net zo hard. Maar als je lokaal gaat coachen terwijl de boodschap landelijk nog steeds keihard is, krijg je precies het slechtste van twee werelden: wantrouwen én alsnog veel besmettingen, zeg dan gewoon eerlijk dat het niet meer te doen is. En die onduidelijke regels, daar werden patiënten ook gek van, elke week andere uitzonderingen en dan verwachten dat iedereen het snapt om 22:00 op een vrijdag… ja hoor.

klopt, maar het rare is ook dat je als burger totaal niet wist waar je aan toe was: in de ene gemeente werd je aangesproken, in de andere keek iedereen weg, zelfs winkels/terrassen deden maar wat. dan krijg je dus niet eens discussie over “wel of niet streng”, maar gewoon verwarring en mensen die het dan maar laten zitten.

38% sancties zegt me eerlijk gezegd minder dan het principiële punt: een burgemeester is geen filiaalmanager van Den Haag, maar ook geen vrije kunstenaar die “flexibel” kan doen als het ongemakkelijk wordt. Paradoxaal genoeg hebben we tijdens corona gedaan alsof regels morele waarheden waren, terwijl iedereen in de keten wist dat het in de praktijk een onderhandelingsspel was tussen draagvlak, capaciteit en angst voor gedoe. wat zegt dit over ons dat we achteraf vooral verontwaardigd zijn over inconsistentie, maar toen vooral blij waren als de handhaving nét niet bij óns op de stoep stond?

Hier op het land: dat “niet handhaven” gebeurde ook gewoon omdat er toen amper nog iemand uit te leggen viel wát nou precies mocht, elke week weer andere uitzonderingen en dan mag de BOA het oplossen op straat. En ondertussen gingen de grote stromen door: distributie, slachterijen, volle bussen, maar oma met 3 man bezoek was ineens staatsgevaarlijk… dan kweek je vanzelf gedoogbeleid. Als je uniformiteit wil, maak dan regels die een mens snapt én die je ook durft te handhaven, anders is het alleen theater.

simpel: dit is wat je krijgt als je “regels” publiceert zonder testbare acceptance criteria. wat is “dringende reden”, wat is “samenscholing”, wanneer is een winkel “essentieel” — als je dat niet hard definieert, gaat elke burgemeester z’n eigen interpretatie deployen en kan je achteraf verontwaardigd doen, maar het systeem was vanaf dag 1 niet deterministic. en ja, dan krijg je boetes als lottery: niet op risico, maar op postcode.

38% sancties zegt mij vooral: blijkbaar was het risico van niet-handhaven nul, want er zat geen KPI op en geen consequentie voor bestuurders. Als je landelijk regels uitrolt moet je óf centraal handhaven (met budget/mensen) óf het lokaal laten en dan niet janken over “consistentie”, dit half-half model is gewoon slechte governance.

Nieuws Impuls zegt “onafhankelijk instituut voor bestuurswetenschap”, maar welk instituut is dat dan precies en waar staat het volledige rapport (incl. dataset/definities)? 12.834 “mogelijke overtredingen” klinkt stoer, maar wat telde mee: 112-meldingen, BOA-constateringen, horeca-rapportages, of ook anonieme kliklijnen… want dan is 38% sancties ineens een totaal ander verhaal. En die “expliciete richtlijnen vanuit het Rijk en de GGD” — waren dat echt harde aanwijzingen (via noodverordening/veiligheidsregio) of meer beleidsbrieven zonder juridische tanden? Benieuwd ook welke 24 gemeenten dit zijn, want zonder namen kun je alles roepen en niemand hoeft het te checken.