Banenmachines

Feit is dat die radiologie-voorspelling al jaren rondzingt, maar in de praktijk zie je juist méér scans en dus méér werk, alleen verschuift het naar triage, uitleg aan patiënt en het klinische oordeel erbij. Tegelijk, als AI denkwerk spotgoedkoop maakt, gaat de vraag inderdaad omhoog, maar de winst kan ook gewoon in minder mensen per team gaan zitten, en dan krijg je alsnog stress en burn-out omdat de outputnormen weer omhoog knallen. Benieuwd wie er straks nog tijd krijgt voor het menselijke stuk, als alles sneller en goedkoper móét.

Ik merk dat iedereen het over “banen” heeft, maar de echte bottleneck wordt straks verantwoordelijkheid: wie tekent er als de AI een diagnose/advies/rapport mee duwt en het gaat mis? En als intelligentie goedkoop wordt, wordt aandacht juist schaars, dus degene die rustig kan voelen wat klopt (en nee niet alleen data) en dat aan een mens kan uitleggen, die heeft werk zat. Maar dan moet je wel stoppen met alles op snelheid en KPI-energie te zetten, anders brandt de centaur ook gewoon op.

Leuk die Jevons-paradox, maar dat radiologenvoorbeeld wordt altijd als “zie je wel, banen blijven” verkocht zonder cijfers: hoeveel radiologen per 10.000 scans toen vs nu, en hoeveel van die extra vraag is gewoon defensieve geneeskunde + vergrijzing? En als “intelligentie” een metagrondstof wordt, dan is de echte schaarste toch data, rekenkracht en vooral eigendom daarvan—wie pakt de marge, de werknemer of de paar platformen die alles hosten? Benieuwd waarom Dijkgraaf het bijna niet heeft over machtsconcentratie en beleid: wat doet Den Haag/EU hiermee behalve wat AI-act vinkjes, en wie beschermt de middenmoot die straks tegen een AI+junior combo moet opboksen?

Nou ja, iedereen zit op “banen” te turen, maar ik denk ook: als die slimme systemen straks overal in zitten, wie leert mensen dan nog gewoon zélf rekenen, schrijven, plannen, en wat doe je met al die mensen die nu al moeite hebben met DigiD en formulieren, die worden dan helemaal afhankelijk van een kastje dat je niet snapt, hoor, en dan krijg je weer een nieuwe kloof, toch.

In de supermarkt zie je het al: zelfscan, automatische bestellingen, planningssoftware, en toch worden de uren gewoon strakker en moet je met minder mensen dezelfde drukte draaien. die “banen verdwijnen niet” kan best kloppen, maar de kwaliteit van het werk holt wel achteruit als alles op tempo en kosten wordt gezet.

Men vergeet gemakkelijk dat Jevons vooral over méér verbruik gaat, niet over wie er aan de knoppen zit. Als “intelligentie” een goedkope laag wordt, dan wordt de echte baan die van controleur: valideren, aansprakelijkheid dragen, en vooral uitleggen aan burgers waarom een besluit “uit het model” kwam; dat is geen sexy werk, maar wel noodzakelijk. En ondertussen schuift de macht naar een paar leveranciers met data en compute, en dan kun je in Den Haag nog zo hard roepen dat er banen bijkomen, maar de onderhandelingspositie van de werknemer wordt er niet vanzelf beter op.

Iedereen lult over Jevons en aansprakelijkheid, maar het echte banenmachine-effect is dat AI straks overal als “efficiency” wordt gedropt en jij vervolgens de hele dag mag kutten met prompts, logins, privacy-trainingen en modelupdates terwijl je óók nog verantwoordelijk bent voor de uitkomst—meer werk, minder vak, hoger tempo, maar goed, noem het vooral innovatie.