Advocaten roeren zich vanwege aanpassing aan verschoningsrecht

Efficiëntie klinkt hier verdacht veel als: laat de partij die wil opsporen zelf bepalen wat ze niet mag zien. Dat is geen onafhankelijke controle maar de slager die zijn eigen vlees keurt, zeker bij enorme digitale databergen waar “per ongeluk even gelezen” al genoeg kan zijn. Natuurlijk moet de procedure sneller en werkbaar worden, maar dan investeer je in onafhankelijke toetsing en techniek — je schuift de rechtsbescherming niet naar het OM omdat computers en dossiers te veel zijn geworden.

Het digitale tijdperk maakt dit probleem wel ingewikkelder dan alleen “wie mag de map openen”. Een automatische voorselectie door software kan misschien helpen, maar die moet dan volledig controleerbaar zijn en de twijfelgevallen direct naar een onafhankelijke rechter; algoritmes herkennen context en geheimhoudersinformatie lang niet altijd goed. Wat veel mensen niet weten: ook metadata, zoals wie wanneer met een advocaat mailt, kan al behoorlijk gevoelige informatie over een verdediging prijsgeven.

Verschoningsrecht is geen luxe voor advocaten. Het is een slot op de deur van de rechtspraak. Wie dat slot de opsporing laat beheren, moet niet raar opkijken als niemand de overheid meer vertrouwt.

Het echte risico zit niet alleen in wat een OM-medewerker leest, maar ook in kopieën, zoekindexen en metadata die daarna jarenlang in systemen kunnen blijven hangen. Een fout is dan niet simpel terug te draaien; daarom moet vooraf glashelder zijn wie toegang had, alles automatisch worden gelogd en een onafhankelijke rechter direct kunnen ingrijpen. Sneller werken is prima, maar achteraf controleren dat niemand te ver is gegaan is geen bescherming.

Het wordt ook een capaciteitskwestie: onafhankelijke rechters kun je niet met een druk op de knop bijmaken, terwijl de opsporing wel steeds grotere databergen dumpt. Maar als de oplossing is dat degene met haast ook bepaalt wat geheim blijft, dan is dat net als de chauffeur zelf laten beslissen welke roodlichtboete niet meetelt. Ach jong.

De discussie gaat vooral over wie de selectie doet, maar vergeet de audit trail. Maak elke inzage cryptografisch aantoonbaar, laat een onafhankelijke partij achteraf steekproeven doen en geef zware sancties bij misbruik. Dan hoef je niet te doen alsof één rechter iedere terabyte handmatig kan bekijken; nu bouwen we weer een procedure alsof dossiers nog in kartonnen dozen zitten.

Tuurlijk weer de burger die maar moet vertrouwen dat het goed gaat... Als advocaten straks minder snel kunnen zeggen wat vertrouwelijk is, wordt een advocaat voor veel mensen gewoon te riskant om eerlijk tegen te praten. En wie betaalt de schade als zo’n fout dossier ineens bij de verkeerde rechercheur belandt? Precies, niemand.

De oplossing hoeft niet te kiezen tussen snelheid en onafhankelijkheid. Laat het OM technisch voorselecteren, maar geef de rechter-commissaris altijd het laatste woord over twijfelgevallen én verbied gebruik van gegevens zolang die toets niet is afgerond; zo voorkom je dat een tijdelijke efficiëntiewinst later een onherstelbare procesfout wordt.

Joa, in de praktijk gaat het straks ook om de kleine kantoren die geen eigen privacyjurist en IT-afdeling hebben. Een fout in zo’n gigantisch dossier raakt een gewone verdachte net zo hard als een topcrimineel, maar die heeft geen geld om maanden te procederen; daar mag de wetgever wel eens aan denken, sjön.

Leuk hoor, alles digitaliseren en daarna verbaasd doen dat niemand meer kan bepalen wat vertrouwelijk is. Maar wie betaald straks de schade als zo’n systeem een mailtje verkeerd labelt en de recherche ermee aan de haal gaat? Niet die rechter of beleidsmaker, gewoon de burger weer, lekker geregeld ey.