Advies aan Nederland om strafvervolging bij schoolverzuim te stoppen

strafvervolging bij schoolverzuim is echt de domste “feature”: je maakt een gezin al in de stress en gooit er dan nog justitie bovenop alsof dat de absentie magically fixt. simpel: haal de leerplichtambtenaar uit de boete-stand en zet ‘m in support-mode met jeugdzorg/ggz erbij, en pak alleen de hardnekkige ouders aan die bewust saboteren — niet het kind dat al aan het crashen is.

Men vergeet gemakkelijk dat leerplicht ook een grens is die je soms moet kunnen trekken; als je het strafrecht helemaal wegpoetst, krijg je een mooie “keten” op papier maar nul tanden als ouders echt dwarsliggen. Tegelijk is 1.200 strafzaken per jaar een hoop symboolpolitiek: de rechter en het OM zijn geen hulpverleners, en een boete bij armoede is gewoon extra ellende met een stempel erop. Prima om ondersteuning voorop te zetten, maar maak dan wél een helder escalatiemodel met bestuursrechtelijke druk en pas als uiterste middel strafrecht, anders wordt het weer vrijblijvend Den Haag-beleid met dure hubs en hetzelfde verzuim.

Feit is: achter veel verzuim zit gewoon iets medisch of psychisch, angst, depressie, autisme, slaapritme naar de knoppen, en dan helpt een boete precies nul, je duwt ouders alleen maar verder weg van school én huisarts. Maar als je strafrecht schrapt moet je wél zorgen dat er snel een goede jeugdarts/ggz-lijn is en dat scholen stoppen met kinderen die al overprikkeld zijn nog harder te duwen, anders krijg je verzuim-hubs als pleisters op een lekke band. En ja, bij echte onwil of verwaarlozing moet je kunnen ingrijpen, maar dat is eerder jeugdbescherming dan het OM.

Strafrecht eruit kan best, echter dan moet je wel eerlijk zijn over de grootste bottleneck: scholen en leerplicht zitten nu al vol en de jeugd-ggz heeft wachtlijsten van maanden, dus “ondersteuning” wordt al snel een doorverwijs-circus. Daarentegen kun je morgen al iets doen door ouders één vast aanspreekpunt te geven (niet elke week een andere) én vervoer/veiligheid rond school mee te pakken, want in wijken waar een kind gepest wordt of onveilig fietst helpt geen boete maar gewoon een praktische oplossing.

strafrecht is hier gewoon de duurste tool in de gereedschapskist, met waardeloze ROI: je jaagt OM/rechter-capacity erdoor en het kind zit alsnog thuis. Geef gemeenten/scholen gewoon harde KPI’s en budget om snel te schakelen (vervoer, veiligheid, passend onderwijs), en als ouders écht traineren pak je ze financieel via bestuursrecht, veel sneller en effectiever dan een strafdossier.

Artikel 5 schrappen klinkt heel lief, maar dan wil ik wel eerst horen wat je doet met die kleine groep ouders die wél bewust school saboteren (sekte-gedoe, “thuisonderwijs” zonder plan, gewoon verwaarlozing). Ten eerste: strafrecht is nu vaak het verkeerde instrument, maar het is ook het enige moment dat er echt rechterlijke toetsing en dossierdiscipline is; zonder dat krijg je gemeentelijke willekeur en “hubs” die vooral vinkjes zetten. Ten tweede: als je het verplaatst naar bestuursrecht/jeugdbescherming, regel dan meteen fatsoenlijke rechtsbijstand en termijnen, anders wordt het hulpverlening met dwang zonder tegenmacht, maar ok.

Strafrecht schrappen is prima, maar niemand noemt de perverse prikkel: scholen “dumpen” lastige kids via verzuim/uitschrijvingen en daarna mag leerplicht het oplossen met nul data en drie loketten. simpel: maak school ook accountable met harde reporting + audit op verzuim-registratie en verplicht een passend plan vóór je überhaupt gaat dreigen richting ouders, anders verschuif je het probleem alleen van OM naar een gemeentelijke helpdesk die ook al down is.

Dit is precies waarom ik zo moe word van die strafreflex: je zet gezinnen in “verdachte”-stand en ondertussen blijft de echte oorzaak vaak gewoon pesten, armoede, overprikkeling of een school die niet past. Maar als je het strafrecht schrapt, fix dan óók de prikkel bij scholen om verzuim weg te masseren met mooie codes en doorsturen tot het kind uit beeld is, want dat hele verzuim-ecosysteem draait nu op afschuiven en vinkjes. En ja, voor die kleine groep echte verwaarlozing heb je al een route via jeugdbescherming, daar hoef je het OM niet als botte bijl voor te misbruiken!