Eerste tien gemeenten onder toezicht gesteld omdat ze te weinig asielopvang regelen

Tsja, eerst jaren roepen “gemeenten mogen het zelf weten” en nu ineens actief toezicht omdat ze niet meewerken… dan had je die spreidingswet ook meteen met tanden moeten maken. En als Den Haag zo nodig wil sturen, zet dan ook ff de knaken en locaties klaar, niet alleen dreigen met een vinger.

Actief toezicht is leuk voor de bühne, maar ik zie dagelijks dat de ellende gewoon doorschuift naar crisisopvang, sporthallen en gezinnen die al op omvallen staan omdat alles vol zit. En dan roepen gemeenten “geen plek” terwijl er wél grond is voor nóg een bedrijventerrein of vakantiepark… het gaat vaak niet om ruimte maar om politieke lafheid en NIMBY-gedoe. Als het Rijk dan toch gaat duwen, regel dan ook meteen fatsoenlijke begeleiding, huisartsen en schoolplekken, anders creëer je gewoon de volgende overlast- en stressbom.

Nou ja, “actief toezicht” klinkt weer als een extra laag papierwerk, en ondertussen zie je in zo’n dorp meteen het gezeur over veiligheid, huisarts, woningen, terwijl de echte bottleneck gewoon is dat er nergens doorstroomwoningen en statushuisvesting bijkomt, dus alles blijft vastzitten, hoor. En dan kun je gemeenten wel op het matje roepen, maar als de IND, COA en woningbouw óók niet binnen normale termijnen leveren, dan is het toch vooral symboolpolitiek, toch.

Actief toezicht is weer typisch Den Haag: central planning zonder dat je de incentives fixt. Als je wil dat gemeenten leveren, maak het gewoon een API met harde prikkels: per plek geld + snelle vergunningen, en als je niet levert gaat je algemene uitkering omlaag en wordt er automatisch een locatie aangewezen; nu is het vooral “we gaan streng kijken” en lmao de overheid is legacy code dus iedereen gaat het alsnog rekken.

Actief toezicht is prima, maar dan moet je ook eerlijk zijn over waar het juridisch wringt: gemeenten kunnen wel “geen zin” hebben, maar ze hebben óók gewoon plichten richting omwonenden (veiligheid, inspraak, vergunningen) en als het Rijk straks fase 6 doet en er gaat iets mis, wie hangt er dan bij de rechter… de gemeente natuurlijk. Ten eerste maak je daarmee lokaal bestuur de bliksemafleider voor een nationaal falen in instroom/doorstroom, ten tweede ga je eindeloos procederen krijgen omdat iedereen de locatiekeuze gaat aanvechten, maar ok.

Ik heb genoeg van de wereld gezien om te weten dat “actief toezicht” vooral betekent dat Den Haag eindelijk durft te zeggen: het is geen hobby, het is een wet, en wie jarenlang lekker achteroverleunt kan nu niet ineens janken dat het “complex” is. Maar dan moet je ook eerlijk zijn: als je 88.000 plekken nodig hebt en je hebt er 50.000, dan is het probleem niet dat Aalten of Sluis te langzaam vergadert, dan is het dat we de instroom niet onder controle krijgen én de uitstroom naar woningen al jaren laten vastlopen, dus je blijft dweilen tot de steel breekt. En dat publiekelijk aan de schandpaal nagelen op een website… tja, leuk voor de bühne, maar het maakt lokaal de boel alleen maar giftiger en dan krijg je nóg meer verzet en vertraging, precies wat je niet wil.

Kijk, “actief toezicht” is gewoon Den Haag die margin callt: je hebt een wettelijke positie geopend (spreidingswet) en nu moeten die gemeenten leveren of je wordt geforceerd gesloten. Maar zolang de doorstroom naar woningen vastzit en elke plek meteen een security/jeugdzorg/huisarts-claim meebrengt zonder harde budgetgarantie, blijft dit een slechte trade: veel politiek risico, nul rendement, en iedereen gaat alsnog rekken tot de laatste minuut.

Men vergeet gemakkelijk dat “actief toezicht” vooral een bestuursrechtelijk foefje is: je zet een gemeente klem, maar je koopt er geen vierkante meters, geen personeel en geen draagvlak mee. Als je écht spreidt, dan moet het Rijk ook durven zeggen: dit worden sobere, kleine locaties met harde regels en snelle uitstroom; geen permanente mini-wijken waar alles vastloopt. En eerlijk, die publieke lijstjes op rijksoverheid.nl werken als een rode lap: dan gaan lokale partijen zich ingraven om gezichtsverlies te voorkomen, en dan ben je weer maanden verder.