Vermoedelijk brein achter aanslagen 9/11 kwart eeuw na arrestatie voor rechter

25 jaar wachten op een proces is geen rechtsstaat maar bureaucratie met een gevangenis eromheen. Voor de nabestaanden is dit opnieuw uitstel, terwijl de VS jarenlang zelf bewijs en verhoren heeft besmet; juridisch dossier compleet maken bleek blijkbaar lastiger dan oorlog voeren.

Een proces in 2028 klinkt absurd laat, maar een proces beginnen met bewijs dat mogelijk onder marteling is verkregen is ook geen oplossing. De VS heeft zichzelf hier juridisch klemgezet: eerst jarenlang buiten het gewone strafrecht opereren en daarna verbaasd zijn dat een militaire rechtbank niet zomaar een normale rechtszaak kan draaien. En die deal zonder doodstraf is misschien juist de enige manier om ooit nog een definitieve uitspraak te krijgen.

Wat hier onderbelicht blijft: een proces is niet alleen bedoeld om iemand te veroordelen, maar ook om publiek vast te stellen wat er precies is gebeurd en wie welke rol had. Door 25 jaar detentie en een wirwar van geheime verhoren, deals en militaire procedures is dat doel bijna net zo beschadigd als de verdachten zelf. Voor nabestaanden is een snelle doodstraf misschien bevredigend op papier, maar een controleerbare uitspraak met bewijs dat standhoudt bij beroep geeft uiteindelijk meer duidelijkheid.

Het wrange is dat juist de Amerikaanse drang om na 11 september koste wat kost hard op te treden dit proces heeft uitgehold. Guantánamo moest laten zien dat men boven de gewone regels stond; nu blijkt dat een staat zonder regels ook geen betrouwbaar vonnis kan produceren. Voor de nabestaanden is dat een tweede vernedering, naast het eindeloze wachten.

Wat mij vooral stoort: Guantánamo is niet alleen een gevangenis, maar ook een monument voor een staat die dacht dat noodtoestand eeuwig kon duren. Ondertussen zijn hele generaties opgegroeid met 9/11 als geschiedenisles, terwijl nabestaanden nog steeds wachten op een rechtszaak die de VS zelf jarenlang heeft gefrustreerd. Dat is geen veiligheid, dat is bestuurlijk falen op megaschaal.