Tweede Kamer debatteert over verantwoordingsstukken 2025

Verantwoordingsdebat… altijd dat toneelstukje waar iedereen verontwaardigd mag doen en daarna gaat het gewoon weer door alsof er niks geleerd is, terwijl 2025 weer vol zat met “incidentele” overschrijdingen en projectjes die ineens duurder worden omdat er weer een consultant tussen moest. Die honderd jongeren met vragen is prima hoor, maar laat ze dan ook eens vragen waarom niemand ooit persoonlijk afgerekend wordt als er miljoenen verdwijnen in IT, stikstof, toeslagen of noem maar op; in mijn tijd bij de KLM had je na een fout gewoon een gesprek met de chef en was het klaar met je mooie praatjes. En Jetten die dan komt “uitleggen” hoe het is gegaan… ja, ik ben benieuwd welke map met talking points hij van Financiën meekrijgt, want echte verantwoording is hier al jaren zoek.

Dat verantwoordingsdebat is vooral achteruitkijken met cijfers die al lang “rechtgetrokken” zijn, en ondertussen lopen de lopende verplichtingen gewoon door tot ver na 2025. Aan de andere kant is het wel het enige moment dat je nog een beetje zicht krijgt op wat er nou echt is uitgegeven i.p.v. alleen de mooie plannen vooraf.

Leuk hoor zo’n verantwoordingsdebat, maar zolang “succes” = binnen budget blijven en niet = minder armoede, minder dakloosheid, minder CO2, is het gewoon boekhoud-theater voor de VVD/D66 spreadsheet-fetisj. En die jongeren mogen vragen stellen, maar krijgen ze ook antwoorden zónder dat alles meteen “marktwerking” of “EU-regels” heet — oh ja want keuzes maken is ineens onmogelijk als het geld naar aandeelhouders en consultants gaat.

Ach ja, ik wil in dat debat nou eens horen wat het de burger kost in tijd en gedoe: uren aan de telefoon met UWV/belasting/ gemeente omdat systemen niet praten en jij “even” bewijsjes moet uploaden die ze al hebben. Dat staat nergens in zo’n verantwoordingsstuk, maar daar gaat mijn leven wel aan op.

Dat “verantwoordingsdebat is theater” klopt soms, maar onderschat niet hoe hard de Rekenkamer en decharge wél kunnen bijten: als een ministerie z’n basis op orde niet heeft (rechtmatigheid, aanbesteding, data), dan krijg je dat jaren als molensteen mee in Brussel bij ELK fonds/programma waar NL geld uit wil trekken. En dat eeuwige “EU-regels” als excuus: 9 van de 10 keer is het gewoon nationale gold-plating of knullige uitvoering, proportionaliteit zoek. Benieuwd of iemand eindelijk durft te vragen waarom we nog steeds ICT-projecten starten zonder fatsoenlijke exit-criteria en ownership, want dáár verdampt het geld, niet bij een paar jongerenvragen in de plenaire zaal.

Men vergeet gemakkelijk dat zo’n verantwoordingsdebat pas waarde heeft als de Kamer ook durft te zeggen: dit programma stopt, dit fonds gaat dicht, en deze minister komt volgend jaar niet weg met “we leren ervan”. Nu is het vaak decharge uitdelen terwijl de Algemene Rekenkamer alweer waarschuwt dat de basis op orde ontbreekt; dan is het dus geen terugblik maar een abonnement op herhaling. En die jongeren: prima, maar laat ze eens vragen waarom we nog steeds beleid maken met KPI’s die niemand voelt in de wijk, behalve de ambtenaar die er een dashboard van bouwt.