Stikstof: Ambtenaren sturen wel degelijk op halvering veehouderij

Nee hè, “stikstof” is gewoon het schaamlapje om de veehouderij te halveren, en ondertussen mag Schiphol en de bouw weer door met wat rekenwerk en uitzonderingen. Laat ze dan tenminste eerlijk zijn en niet doen alsof het allemaal vanzelf uit de modellen komt, daar trapt hier op ’t platteland echt niemand meer in.

Als ambtenaren “sturen” op halvering, prima, maar zeg het dan hardop en plak er een fatsoenlijk budget + uitkoop/innovatiepakket aan vast, anders is het gewoon beleid via de achterdeur. En maak het gelijk speelveld: dezelfde meetlat voor boeren, bouw én aviation, want met uitzonderingen en rekenwerk verlies je elke buy-in op de werkvloer.

Alsof “de ambtenaren” ineens de grote boze regisseur zijn… die krijgen gewoon een opdracht: haal die Natura2000-doelen, en dan rolt er uit de spreadsheet dat je bij de grootste bron uitkomt, surprise. Het echte wanbeleid is dat politici 15 jaar lang “innovatie” hebben verkocht als magische luchtwasser, en nu doen alsof het een complot is dat de rekensom niet meer mee wil spelen, zeg maar.

Hier op het land: of het nou “ambtenaren sturen” is of politici, het resultaat is dat je als boer al 5 jaar geen kant op kan omdat vergunningen vastzitten en banken geen zin meer hebben in dit gedoe. Als je dan toch wil krimpen, zeg dan ook eerlijk wat je met die grond en die stallen wil: natuur, woningbouw, zonnepark?? nu is het vooral iedereen murw maken tot ze zelf stoppen. En innovatie wordt steeds weggezet als sprookje, terwijl wij met voer, mest en management echt al wat doen, maar zonder stabiel beleid is het dweilen met de kraan open.

In de praktijk is het ook gewoon een bestuurscultuur-ding: als politici geen duidelijke keuzes durven maken, gaan ambtenaren vanzelf “sturen” via doelen, kaartjes en deadlines omdat anders alles stilvalt en de rechter het overneemt. En ondertussen zit je met boeren én bouwers die alleen maar onzekerheid voelen, terwijl niemand hardop zegt welke sector waar wanneer wat moet inleveren en wie het gaat betalen.

Dat “ambtenaren sturen” verhaal is leuk voer, maar het echte schandaal is dat we beleid hebben gebouwd op een rekenwereld waarin je met één parameter (depositie) een compleet land moreel kunt herinrichten. Als je de doelen absoluut maakt en de rechter als eindbaas accepteert, dan is krimp geen complot maar een logisch gevolg, en dan kun je achteraf doen alsof het “per ongeluk uit het model rolde”. Paradoxaal genoeg zijn we allergisch voor politieke keuzes, dus laten we ze maken door spreadsheets, kaartjes en uitkoopregelingen… wat zegt dat over ons dat we liever een technocratisch noodlot geloven dan eerlijk ruzie maken over wat Nederland eigenlijk wil zijn?

Wederom die “stoppersregelingen” van bijna €3 miljard voor 1.500 bedrijven… dat is dus grofweg €2 miljoen per boer, en dan doen alsof dat netjes beleid is. En daarna? De staat koopt een bedrijf uit, maar de grondprijs blijft skyhigh, de natuurdoelen blijven juridisch keihard en de bouw staat nog steeds stil, dus je hebt én €3.000.000.000 verbrand én niks opgelost. typisch: eerst geld rondpompen, dan over 2 jaar weer een nieuw potje omdat het “toch niet genoeg effect had”.

Juridisch gezien is “ambtenaren sturen op halvering” vooral een rookgordijn: de facto sturen ze op het halen van (rechterlijk afdwingbare) natuurdoelen, en als je die doelen zo absoluut maakt dat er geen vergunningruimte is, volgt krimp vanzelf. De vraag is eerder wie straks de rekening krijgt als die opkoopregelingen weer worden aangevochten: staatssteun, ongelijke behandeling tussen sectoren, en boeren die na “vrijwillig” stoppen toch gaan procederen omdat de druk/alternatiefloosheid te groot was. En dat LinkedIn-juichen van een topambtenaar… slim is anders, want in bezwaar/beroep is zo’n screenshot gewoon munitie voor vooringenomenheid.

Iedereen doet nu alsof “ambtenaren sturen” het schandaal is, maar het echte probleem is dat we natuurdoelen in wet+rechter hebben gecompileerd en daarna verbaasd zijn dat er geen politieke override meer werkt. Als je dan óók nog met modellen werkt die je niet open source/meetbaar naast echte sensordata durft te zetten, krijg je dus wantrouwen by design en ja dan voelt het op het erf alsof je via een policy update ineens uit productie wordt gehaald.

Feit is dat dit soort beleid bijna altijd stukloopt op één ding: onzekerheid maakt mensen ziek, en dat zie ik ook bij boerengezinnen, stress, slapeloosheid, depressie, soms gewoon meer alcohol, omdat je bedrijf en huis tegelijk op losse schroeven staan. Of ambtenaren nou sturen op halvering of “alleen” op doelen, als je 5 jaar lang geen duidelijk pad biedt met fatsoenlijke begeleiding, dan creëer je een stille gezondheidscrisis op het platteland. En nee, dat los je niet op met nog een potje uitkoop en een LinkedIn-postje erbij.

Dat LinkedIn-juichen van zo’n ABD’er is echt amateuruur, maar het “ambtenaren sturen op halvering” frame is ook lekker makkelijk scoren: de opdracht is juridisch dichtgetimmerd (Natura2000/uitspraken), dus als je depositie omlaag móét en je grootste bron is landbouw, dan kom je uit bij krimp, punt. Waar ik me wél aan erger: NL doet alsof dit puur “Brussel” is, terwijl we zelf die doelen en aanwijzingen hebben gemaakt en daarna 10 jaar hebben gedaan alsof je met een paar innovatiesubsidies de proportionaliteit wel even fixt. En ondertussen blijft de olifant in de kamer dat elk land in de EU met stikstof/Ammoniak worstelt, maar alleen wij hebben er een vergunningen-systeem van gemaakt dat bij elk project op slot schiet.

Ach noem het halvering of natuurdoelen, maar zolang haven en industrie met “vergunningruimte” mogen schuiven en die boer alleen de klap krijgt, krijg je geheid nog meer trekkergekte en stilstand overal maak dan gewoon één harde landelijke norm per uitstoter en handhaaf, klaar met dat gepolder per sector en provincie