Polen arresteert verdachte in moordzaak Russische kunstenaar

Feit is: een Georgisch paspoort zegt nog helemaal niks, dat soort dekmantels zijn juist standaard bij dit soort klussen. Wat me vooral raakt is dat hij al meldde dat hij bedreigd werd en dan toch gewoon in een grensstadje wordt neergeknald, voor andere dissidenten is dat pure terreur. En daarna mag je als arts de stress, slapeloosheid en paniek bij die exil-gemeenschap weer opvangen, terwijl de opdrachtgever waarschijnlijk buiten beeld blijft…

Dat gedoe met “Georgisch paspoort” is ook zo’n klassiek rookgordijn waar iedereen meteen in mee gaat: nationaliteit als spannend verhaaltje, terwijl het echte punt is dat Europa dissidenten opvangt maar de beveiliging vaak op hobby-niveau laat. Enerzijds roepen we hier heel hard “vrijheid van meningsuiting!”, anderzijds laten we mensen die aantoonbaar bedreigd worden in een grensregio wonen zonder serieuze bescherming, en dan zijn we verbaasd als het misgaat. En let op hoe snel het dan weer alleen over de schutter gaat: het concept is juist ketenverantwoordelijkheid, wie regelt de logistiek, wie betaalt, wie geeft de opdracht. Als dit inderdaad een afschrikactie is, dan is het effect niet alleen één dode kunstenaar maar een hele exil-scene die zichzelf gaat censureren, stil stil.

Wat mij hier vooral opvalt: zo’n performancekunstenaar is precies het type “lastige” dissident dat je niet makkelijk als politicus of journalist kunt framen, dus als hij wordt vermoord krijg je meteen discussie over of het wel “echt” politiek was. Enerzijds is het natuurlijk mogelijk dat het gewoon een criminele afrekening is, anderzijds is dit ook hoe intimidatie werkt: je maakt het motief lekker troebel en iedereen gaat twijfelen, twijfelen. En ondertussen zit de exil-gemeenschap weer met dat koude besef dat zelfs in de EU je lichaam blijkbaar onderhandelbaar is, zeker in zo’n grensregio waar veiligheidsdiensten al jaren in een soort schaduwoorlog zitten. Als Tusk echt ballen heeft, dan niet alleen een arrestatie-tweet, maar ook transparant maken hoeveel Russische/Wit-Russische operaties Polen de laatste jaren heeft gezien en wat ze concreet doen om dit te stoppen.

Dat “Georgisch paspoort” is leuk voor de krantenkop, maar het echte punt is dat zo’n man kennelijk al op een lijstje stond en toch gewoon rondliep zonder bescherming. En hoe hard je ook roept dat Europa veilig is, als je tegen een machtig regime schopt moet je niet alleen asiel geven maar ook bewaken, anders is het woord weinig waard.