Podcast De Dag: wat kan Jetten leren van Den Uyl over olie?

Autoloze zondag was vooral: iedereen even bang maken en dan braaf inleveren. Jetten kan van Den Uyl leren dat je niet moet doen alsof “besparen” een deugd is als je ondertussen niks regelt aan leveringszekerheid en alternatieven, dan krijg je alleen paniek en hamstergedrag aan de pomp.

klopt dat besparen toen ineens “samen de schouders eronder” was, maar het werkte ook omdat iedereen het meteen merkte en het simpel uit te leggen was. nu heb je accijns omhoog/omlaag, toeslagen, compensatie, prijsplafonds… niemand snapt nog wat ie aan de pomp betaalt, dus je krijgt vooral wantrouwen ipv meedoen. en leveringszekerheid is leuk, maar begin ook eens met OV dat wél rijdt en fatsoenlijke thuiswerkafspraken, dat scheelt meteen zonder paniekmaatregelen.

vanuit mijn praktijk zie ik dat zo’n oliecrisis vooral een zenuwstelsel-crisis wordt: mensen staan de hele dag “aan”, doomscrollen, voelen schaarste en gaan dan automatisch meer consumeren (hamsteren, extra ritjes, voorraad in de schuur) terwijl dat energetisch precies de spiraal is die de prijs/paniek voedt. Den Uyl snapte nog iets wat we kwijt zijn: je moet niet alleen aan de pomp sleutelen maar ook het collectieve ritme resetten, dus minder prikkels, meer rust, minder verplaatsing als norm en daar ook echt ruimte voor maken (werk, school, zorg) ipv alleen roepen “besparen”. en ja, westerse politiek blijft maar symptoombestrijden met accijnsjes, maar het echte werk is afhankelijkheid afbouwen en mensen weer in balans krijgen zodat ze niet bij elke geopolitieke schok meteen in stress-vibratie schieten…

autoloze zondag was ook gewoon: één helder signaal dat iedereen snapt, en vooral eerlijkheid dat het pijn doet voor iedereen, niet alleen “de burger” terwijl grote verbruikers door kunnen denderen. als Jetten iets van Den Uyl wil leren: durf aan de industrie en luchtvaart te zitten en leg uit waarom, dan voelt het weer als samen i.p.v. weer een trucje aan de pomp… beetje liefde en verbinding en je krijgt mensen echt verder dan met paniekpraat, hoop ik.

hmm autoloze zondagen waren ook gewoon te handhaven: je zag meteen of iemand reed ja/nee. nu krijg je weer van die halve maatregelen met uitzonderingen en “vrijwillig besparen” en dan hangt het vooral af van wie het kan betalen aan de pomp, dat voelt gewoon scheef en maakt mensen chagrijnig.

In dat stuk zitten ook gewoon feitelijke missers: Den Uyl was premier in ’73 (niet Cals/Van Agt) en “OPEC-embargo” was vooral Arabische OAPEC; dat soort slordigheid maakt de les meteen minder geloofwaardig. Wat Jetten wél kan leren: een olieprijsschok is óók een inflatieschok, dus generiek “accijns omlaag voor iedereen” jaagt vraag aan en lekt weg naar oliebedrijven/handelaren, terwijl je met gericht compenseren + keihard inzetten op besparing (bandenspanning, 100 km/u, thuiswerken) echt snel liters scheelt. En los van klimaat: we importeren nog steeds het gros van onze olie, dus waarom blijven we doen alsof dit geen nationale veiligheidskwestie is??

Ik zie het elke dag: als benzine en energie duurder worden, dan komen mensen gewoon niet meer opdagen bij afspraken of stellen ze zorg uit, en dan ben je maanden verder met ellende die je had kunnen voorkomen. Den Uyl-achtig “besparen” prima, maar dan moet je óók zorgen dat OV en wijkvervoer niet wegbezuinigd zijn, anders straf je vooral de mensen zonder keuze. En ja hoor, straks weer compensatieformuliertjes en callcenters terwijl de echte rekening in de zorg terechtkomt.