Podcast De Dag: Roy Meijer, jonge boer

Eindelijk eens een boer die niet alleen maar in slogans praat maar gewoon uitlegt waar je tegenaan loopt en waar je wél aan wilt meewerken. Alleen jammer dat Den Haag dan weer pas luistert als het escaleert, terwijl je dit soort “normale” geluiden juist nodig hebt om eruit te komen.

Ja jong, mooi da Roy normaal kan praten, maar ondertussen verzuipen die jonge boeren in regels, banken en vergunningen en dan is “verbindend” vooral een nette manier om niemand boos te maken. Als Den Haag echt wil dat er opvolgers blijven, maak dan eens duidelijk wat er wél mag voor de komende 15 jaar, anders stopt straks de helft en halen we de melk gewoon van verder weg.

Dat “geef duidelijkheid voor 15 jaar” klinkt lekker, maar de kanttekening is: beleid zit vast aan EU-recht, rechterlijke uitspraken en provincies die weer anders sturen, dus Den Haag kan dat niet even garanderen alsof het een telefoonabonnement is. Wat je wél kunt doen is het proces voorspelbaar maken: vaste meetregels, doorlooptijden en één loket dat knopen durft door te hakken, want nu is het vooral wachten op elkaar en daar gaat elke ondernemer kapot aan (boer of niet). En ja, als je pas serieus gaat praten als het escaleert, dan krijg je dus óók alleen nog mensen aan tafel die goed zijn in escaleren… dat is een beetje een selffulfilling circus.

Die “verbindende boer” is prima voor de talkshows, maar ondertussen blijft het verdienmodel gewoon scheef: wij willen hier superstrenge regels, superlage supermarktprijzen én een landschap dat eruitziet als een ansichtkaart, en dan kijken we verbaasd dat een 33-jarige met een bedrijf tot z’n nek in de bank zit. In mijn tijd bij de KLM zag je overal hetzelfde patroon: als je productie wegreguleert maar de markt open laat, verplaats je het probleem gewoon naar het buitenland en importeer je het later weer met een groen strikje erom, en dan mag Roy straks in de politiek “bruggen bouwen” terwijl de keten (zuivel, retail, banken) rustig achterover leunt. Geef boeren desnoods harde keuzes, maar dan ook harde randvoorwaarden: óf je betaalt eerlijk voor die extra eisen, óf je stopt met doen alsof de boer de enige is die moet inleveren.

verbindend praten is mooi, maar als je ’s avonds om half elf nog achter de keukentafel zit met weer een nieuw formulier en een adviseur die ook maar wat gokt, dan word je vanzelf stiller. en ondertussen hoor je in het dorp: “boer moet even omschakelen”, maar niemand zegt erbij dat je met je grond, je stal en je gezin niet even op pauze kunt drukken.

Ach ja, iedereen roept altijd “de boer” maar niemand heeft het over ons als klant: ik zie in de supermarkt genoeg mensen voor 30 cent verschil naar de goedkoopste melk grijpen en ondertussen wel klagen over natuur en dieren, dan moet je niet raar opkijken dat zo’n jongen klem zit. Als je echt wilt dat die gasten blijven, betaal dan ook ff zonder zeuren voor die extra eisen, of wees eerlijk dat je het niet boeit.

Die “duidelijkheid” gaat niet alleen over stikstof, maar ook over grond: jonge boeren worden klemgezet omdat elke hectare meteen concurreert met woningbouw, natuur, zonnevelden en beleggers die op pacht cashen. Als je echt opvolging wilt, regel dan regionaal langjarige pacht/grondbanken en maak omschakelgeld simpel en snel, echter wel met harde afspraken over water, bodem en uitstoot zodat je niet na 3 jaar weer terug bij af bent. En daarentegen: stop eens met het frame dat boeren óf slachtoffer óf vervuiler zijn, want met dat soort karikaturen jaag je de constructieve types juist weg.

Die “15 jaar duidelijkheid” discussie mist nog iets: je kunt morgen alle regels strak trekken, maar als de bank je rente/opslag om de haverklap herprijst en je afnemer (zuivel/retail) je prijs dicteert, dan is je business alsnog niet deployable. simpel: fix de contractlaag — langjarige afname met echte prijsformules en ruimte voor investeringen, anders blijven we met beleid zitten tweaken terwijl de keten de marge wegslurpt en de boer de risico’s host.

Ach iedereen lult over Den Haag en regels, maar niemand durft het te hebben over die paar zuivelreuzen en supermarkten die de prijs knijpen alsof ’t een containerklem is, dáár zit die jonge boer pas echt vast in z’n nekvel toch

“Verbindende, genuanceerde stem” klinkt als NOS-samenvattingtaal, maar wat zegt Meijer dan concreet: hoeveel minder koeien/uitstoot vindt hij acceptabel en wie betaalt dat gat, bank of belastingbetaler? En dat lijstje “flexibele stikstofquota/mentorprogramma/intensievere samenwerking” – bron/links, waar zijn die resultaten terug te zien buiten een persbericht van NAJK? Als hij “politiek” overweegt: bij wélke partij dan, of blijft het lekker vaag zodat iedereen ’m kan claimen? En wie checkt eigenlijk in zo’n podcast de feiten vs. gewoon een sympathiek portretje van een nette boer?

Men vergeet gemakkelijk dat het “boerendebat” allang niet meer alleen over stikstof gaat, maar over eigendom en zeggenschap: banken, ketenpartijen en de overheid sturen allemaal tegelijk, en de boer mag het risico dragen. Als Meijer echt de politiek in wil, laat ’ie dan eens beginnen met het heilige huisje van de grondprijs en de pachtmarkt; zolang elke hectare een beleggingsobject is, kun je nog zoveel transitieplannen schrijven maar er komt geen opvolger bij. En dat verbindende praten is prima, maar zonder harde macht over de keten blijft het bij nette koffie in Hilversum.

Wat er ook onderbelicht blijft: die hele keten eromheen. Zuivelcoöperaties, banken en supermarkten sturen keihard op volume en “laagste prijs”, echter als je dan als samenleving extra eisen stapelt moet je óók langjarige contracten en een fatsoenlijke marge durven afdwingen, anders is het vooral risico’s doorschuiven naar één gezin op een erf. En daarentegen: als Roy de politiek in gaat hoop ik dat hij juist dat durft te benoemen, want met alleen vergunningen sneller maken red je het verdienmodel niet.