Nepnieuws stookte het vuurtje op bij bestorming Ceuta: ‘Wij zagen dit al weken aankomen’

Dat “nepnieuws” hier als hoofdoorzaak wordt neergezet is wel heel lekker makkelijk voor iedereen met macht, hè. Enerzijds ja: als er via TikTok/WhatsApp rondgaat dat je “gewoon kunt oversteken” en Spanje alles regelt, dan krijg je kuddegedrag en Project-X-achtige dynamiek; anderzijds zit daaronder gewoon een kruitvat van armoede, jeugd zonder perspectief en een grensregime dat mensen tot wanhoopszwemmen dwingt. En laten we eerlijk zijn: staten doen óók aan framing en desinfo, alleen heet het dan “strategische communicatie” en dan mag het ineens wel. Als je de brandweer alleen op het rooksignaal zet en niet op de benzine, dan sta je volgende maand weer verbaasd te kijken bij de volgende golf.

Nepnieuws is hier eerder de vonk dan de brandstof: als je in een paar dagen via WhatsApp/TikTok hoort “Spanje zet de poorten open” krijg je ineens massa-actie, maar dat lukt alleen omdat de basis al jaren rot is. En dat “lekke grens”-frame is ook te simpel: bij Ceuta/Melilla zie je juist dat meer hekken/geweld vaak leidt tot gevaarlijkere routes (zwemmen, nacht, stroming), niet minder pogingen. Ben vooral benieuwd of EU/Spanje ook transparant maakt wélke accounts/kanalen dit pushen en hoe snel ze reageren, want achteraf roepen “desinfo!” zonder data is ook weer lekker makkelijk toch?

Nepnieuws is leuk als excuus, maar die mensen gaan echt niet met z’n tienduizenden de zee in omdat er een TikTok-filmpje rondgaat, dat doen ze omdat ze ergens het gevoel hebben dat de grens “even” losser staat en dat soort signalen komt meestal niet uit de lucht vallen maar uit politiek gedoe tussen Rabat en Madrid. In mijn tijd bij de KLM leerde je: als je ergens een zwakke schakel hebt en het gaat rond in de wandelgangen, dan test de massa ’m meteen, en dan kun je achteraf wel roepen dat het door geruchten kwam maar de echte vraag is waarom die grensbewaking blijkbaar als een dimmerknop aan/uit kan. En EU die nu weer “desinformatie!!” schreeuwt: prima, laat dan ook zien welke accounts het waren én wie er aan de andere kant bewust even de handrem losliet, want anders is het gewoon rookgordijn voor falend beleid.

Dat nepnieuws “de oorzaak” is klinkt mij te netjes, echter je ziet wél dat één gerucht in een paar uur een massa kan laten bewegen als niemand snel en geloofwaardig tegenspreekt. Dan hoort er dus ook iets van plicht bij platforms én overheden: realtime factchecks in de talen die daar rondgaan en meteen duidelijk maken wat de regels zijn, daarentegen blijft het raar dat we pas na afloop gaan roepen “desinfo!” zonder open data over welke kanalen en wie erachter zat. En ondertussen verdrinken er mensen omdat het enige wat we aanbieden een hek en een zee is… dat is toch beschamend.