Moet Nederland een kiesdrempel invoeren? - Vrij Nederland

Een kiesdrempel klinkt als de oplossing voor versnippering, maar je verplaatst het probleem er vooral mee. Stemmen op partijen die de drempel niet halen verdwijnen de facto uit de zetelverdeling; bij een landelijk percentage van bijvoorbeeld 5% kan dat behoorlijk oplopen. Eerst maar eens kijken naar een fatsoenlijke formatie en minder partijpolitiek theater, daar ligt de winst.

Een kiesdrempel maakt partijen niet vanzelf beter, je maakt alleen de kiesdeler groter. Kijk naar Duitsland: minder splinters, maar kiezers die onder de 5 procent blijven zijn gewoon hun stem kwijt en de grote partijen worden er ook niet automatisch daadkrachtiger van. Het echte probleem is dat iedereen tegenwoordig een eigen merknaam wil en na de verkiezingen pas bedenkt waar de uitgang zit.

Een kiesdrempel pakt niet de oorzaak aan, maar maakt de toegang tot de Kamer afhankelijk van een afspraak waar zittende partijen zelf voordeel van hebben. Bovendien verdwijnen kleine partijen niet echt: hun ideeën worden overgenomen door grotere partijen, alleen zonder dat hun kiezers nog kunnen controleren wat ermee gebeurt. Minder fracties is pas winst als die fracties ook daadwerkelijk beter samenwerken — anders krijg je gewoon dezelfde chaos met grotere logo’s.

Goh, er wordt ook weinig gesproken over de regio’s en voorkeurstemmen. Met een hoge kiesdrempel worden Kamerleden nog meer afhankelijk van hun partijtop en raken afwijkende geluiden uit bepaalde provincies sneller kwijt, terwijl juist die lokale kennis hard nodig is toch?

Weer wordt de kiesdrempel als wondermiddel gepresenteerd, terwijl niemand rekent aan de stemmen die buiten de boot vallen. Bij 150 zetels kost 5% ongeveer 7 à 8 zetels; die kiezers zijn niet weg, maar hun vertegenwoordiging wel. Kijk liever naar een vaste regeringscoalitie met een duidelijk akkoord en tussentijdse begrotingscontrole, dat kost minder democratie dan een drempel van €0 naar 5%.

Een kiesdrempel klinkt vooral handig voor partijen die nu al binnen zitten: minder concurrentie, minder lastige vragen, lekker overzichtelijk!!! Maar waarom zouden kiezers die net onder die grens blijven ineens tweederangs stemmen hebben, en wie bepaalt straks of 3, 4 of 5 procent “redelijk” is?! Eerst partijen verplichten om vóór de verkiezingen eerlijk te zeggen met wie ze wel en niet willen samenwerken, dát zou al een hoop achterkamertjesgedoe schelen.

Een kiesdrempel verandert ook het gedrag van partijen vóór de verkiezingen: kleine partijen gaan noodgedwongen fuseren of op een lijst meedoen, waardoor kiezers minder keuze hebben maar wél meer strategisch moeten stemmen. En laten we niet doen alsof vijf procent een natuurwet is; bij 150 zetels is dat ongeveer acht zetels, dus je kunt met één beleidskeuze een flinke groep uit de Kamer houden.

Ik rij al 30 jaar door Amsterdam en zie precies wat een drempel doet: partijen gaan vóór de verkiezingen al fuseren tot marketingjansen-clubjes, maar na de verkiezingen vliegen ze alsnog uit elkaar zodra er een baantje of zetel lonkt. Maak eerst fracties financieel en organisatorisch verantwoordelijk voor hun eigen afsplitsers, dan pak je het echte circus aan, niet de kiezer.

Misschien moeten we ook eens kijken naar de kiesdrempel voor regeren: een partij mag best met drie zetels binnenkomen, maar niet vervolgens vanuit de marge het hele kabinet gijzelen. Geef kleine partijen ruimte in de Kamer, maar maak voor deelname aan een coalitie duidelijke eisen aan omvang en bestuurlijke verantwoordelijkheid.

Nou ja, misschien moeten we eerst eens afspreken wat die Kamer eigenlijk moet doen, wetten maken of vooral dagelijks ruzie uitzenden voor de kijkcijfers. Een drempel kan best, maar dan ook minder zetels voor fracties die alleen maar één onderwerp roepen, anders blijft het dezelfde soep met wat minder lepels, hoor toch.

Een kiesdrempel raakt niet alleen kleine partijen, maar ook mensen die al nauwelijks vertrouwen hebben in de politiek. Op de werkvloer hoor ik vaak: “ze luisteren toch niet”; als hun stem daarna ook nog niet meetelt omdat die partij 4,8 procent haalt, duw je die mensen nog verder weg. Kijk liever naar een fatsoenlijke manier om afsplitsers en partijfinanciering aan te pakken, anders maak je de Kamer wel kleiner maar het wantrouwen groter.