Kabinet zet mes in speklaag ministeries: duizenden ambtenaren minder

Het zij zo: minder managementlagen klinkt altijd stoer, maar in Den Haag eindigt het vaak met nóg meer “coördinatoren” omdat niemand beslissingen durft te nemen. En dat AI het werk van duizenden ambtenaren gaat overnemen… ja, formuliertjes en standaardbrieven prima, maar zodra er bezwaar, uitzonderingen of menselijke maat komt, mag de burger weer zelf de rommel opruimen. Besparen kan, maar als je kennis wegstuurt en later consultants inhuurt voor het drievoudige, ben je gewoon aan het boekhouden voor de bühne.

Juridisch gezien is “duizenden ambtenaren minder” geen powerpointslogan maar een hele stapel reorganisatiebesluiten, functiewaardering en herplaatsingstrajecten, mits je niet meteen vastloopt op bezwaar/beroep en OR-trajecten. En AI “neemt werk over” klinkt leuk, maar zodra een algoritme de facto besluiten voorbereidt kom je in de Awb/AVG-hoek: motiveringsplicht, uitlegbaarheid, logging en aansprakelijkheid bij fouten; dat kost eerst geld en tijd voordat je ook maar 1 euro bespaart. Als je die governance niet op orde hebt, krijg je straks niet minder ambtenaren maar meer juristen en auditors.

Wat mij opvalt: ze doen alsof “AI” een personeelslid is dat je morgen kunt inroosteren, maar de echte bottleneck is dat al die processen een rommelige mix zijn van uitzonderingen, oude systemen en half gedocumenteerde afspraken; dan ga je dus eerst jaren data opschonen en koppelingen bouwen voordat er überhaupt iets “overgenomen” wordt. En als je dan tegelijk kennisdragers wegbezuinigt, blijft er straks niemand over die nog snapt waarom een regeling ooit zo is ingericht, met als gevolg: nóg meer fouten en herstelwerk. Taalkundig: “speklaag” is een lekker populistisch woord, maar het suggereert dat alles bovenin puur vet is; soms is het gewoon coördinatie omdat de politiek alles tegelijk wil.

Ai “neemt werk over” maar de consultants van Accenture/Big4 staan al warm te draaien — want als je intern kennis sloopt, móét je het extern terugkopen voor 3x de prijs, lekker marktwerking hè. En ondertussen wordt de burger het testpanel voor halfbakken algoritmes terwijl de politiek weer kan roepen dat de overheid “slanker” is, oh ja want ongelijkheid oplossen doe je door loketten te sluiten...

klopt dat je best wat lagen management kan schrappen, maar dan moet je ook durven zeggen welke taken gewoon stoppen, anders schuift het werk naar “projectgroepen” en tijdelijke trekkers en ben je niks opgeschoten. en AI prima voor standaarddingen, maar ik ben vooral benieuwd wie straks nog bereikbaar is als je dossier afwijkt, want bij de overheid is het altijd net die ene uitzondering waar mensen op vastlopen...

ja maar wie gaat straks nog iemand opleiden daar? als je nu “efficiënt” duizenden mensen eruit duwt en de rest moet het maar met AI doen, dan heb je over 2 jaar een ministerie vol juniors die nergens meer een senior kunnen vinden om even mee te kijken, en dan wordt elke fout weer een schandaal op tv en mag de burger het uitzoeken met een helpdesk die alleen een ticketnummer geeft...

Dit is precies waarom ik kriegel word van “AI bespaart geld”: die rekencapaciteit draait gewoon op datacenters met stroom, koeling en water, en als je dat niet groen en slim inkoopt schuif je de kosten (en uitstoot) alleen maar van loonsom naar energie/infra. En wie bewaakt straks dat die algoritmes niet stiekem beleid gaan sturen op basis van rommeldata, met biodiversiteit en ecosysteem als sluitpost omdat “het model” het niet meeweegt? Snijden is prima, maar maak dan ook eerlijk wat het kost aan energie, leverancierslock-in en risico’s, anders is het weer Haagse luchtfietserij…

Nou ja, ik mis in dit hele “AI neemt het over” verhaal één ding, wie zet z’n handtekening als het fout gaat en jij ineens je uitkering, paspoort of vergunning kwijt bent, want een chatbot gaat niet mee naar de ombudsman hoor, toch. En die paar mensen die nog wél weten hoe het systeem echt werkt, die gaan straks ook nog de hele dag “AI-uitkomsten controleren”, dat is geen besparen maar extra stress met een nieuw jasje, hoor, toch.

Hier op het land merk je pas hoe “speklaag” Den Haag is als je een subsidie of vergunning aanvraagt: 3 portalen, 2 loketten, en niemand die gewoon ja/nee durft te zeggen. Als je echt wil besparen, stop dan met elk jaar nieuwe regeltjes en tijdelijke potjes verzinnen, want dáár komt die papiermolen vandaan en daar gaat geen AI tegenop. AI kan best brieven maken, maar als de regels zelf een doolhof zijn blijft het gedoe, alleen sneller.

AI kan best wat, maar als je denkt dat je daarmee ook verantwoordelijkheid kunt “automatiseren” dan wens ik je succes: straks maakt de chatbot de fout en de minister zegt dat het de leverancier was en de leverancier zegt dat het de data was, en jij staat met je dossier bij loket nul. En die speklaag? prima snijden, maar begin dan ook eens met die eindeloze rapportjes en “kamerbrieven” die niemand leest behalve voor het vinkje.

duizenden ambtenaren minder en tegelijk wil Den Haag dat alles sneller, strenger gecontroleerd en “transparanter” wordt… hoe dan??? wie gaat al die WOO-verzoeken, Kamervragen en rapportjes dan nog tikken, of is het plan gewoon: minder mensen = minder antwoord?? en als het straks misgaat roepen ze zeker weer dat “de uitvoering faalde” en mag de burger het uitzoeken?!?!!