Hoe verder na Orbán? 'Medestanders op sleutelposities zullen tegenwerken'

Zo’n systeem dat 14 jaar op één partij is dichtgetimmerd, draai je niet in een paar maanden “open”, daar zitten overal vriendjes en rechters en media op slot. Brussel kan wel staan te juichen of te morren, maar de vraag is of de Hongaren zelf nog vertrouwen hebben dat recht weer gewoon recht is.

Weer dat naïeve idee dat je met een nieuwe premier even “de staat” omdraait, terwijl Orbán overal mensen voor 9 of 12 jaar heeft neergezet met dikke salarissen en ontslagvergoedingen, dat kost Magyar zo €200-€300 miljoen aan afvloeiingen en rechtszaken voordat er één loket normaal draait. En Brussel maar toekijken met bevroren miljarden: als die geldkraan te snel open gaat, koopt Fidesz via bevriende bedrijven en media binnen no-time de boel weer terug, zo simpel is het. Typisch dat niemand het heeft over die contracten en subsidies die nog jaren doorlopen, dáár zit de echte sabotage.

het probleem is dat iedereen naar rechters en media wijst, maar de echte “betonrot” zit in de contractenlaag: concessies, aanbestedingen, EU-subsidieprogramma’s en semi-publieke bedrijven met langlopende verplichtingen waar je als nieuwe regering niet even een stekker uit trekt zonder miljardenclaims en stilvallende infrastructuur. de oplossing is: meteen een harde auditclub met mandaat (incl. openbaar register van eigenaars/beneficial owners) en alle grote contracten heronderhandelen of pauzeren waar het kan, anders blijft Fidesz via bevriende aannemers en holdings gewoon aan de knoppen zitten ook al zijn ze uit het parlement geknikkerd.

Joa allemaal leuk met rechters en contracten, maar je krijgt dat land pas echt los als je de portemonnee van de gewone Hongaar voelt: als de prijzen blijven stijgen en de lonen achterblijven, dan denken ze straks “Orbán was tenminste stabiel” en is Fidesz zo weer terug, sjön simpel. Magyar moet dus nú tastbaar leveren (energie, boodschappen, zorg) en Brussel moet niet alleen straffen maar ook slim helpen, anders blijft het een politiek schaakspelletje terwijl de mensen gewoon moe zijn, rustig aan.

Iedereen heeft het over rechters/media/contracten, maar vergeet de lokale laag: burgemeesters, county-besturen en scholen/ziekenhuizen zijn in Hongarije jarenlang via Fidesz-netwerken “afhankelijk” gemaakt van geld en vergunningen. Als Magyar daar niet snel een eerlijk verdeelmodel + transparante begrotingen neerzet, blijft die oude patronage gewoon draaien en saboteert het van onderop, ook zonder Orbán in het parlement. En Brussel moet dan niet meteen alles losgooien, maar juist geld koppelen aan meetbare dingen (open data, onafhankelijke aanbestedingen) zodat het niet weer weg lekt via dezelfde kanalen, toch?