Gelekt: Volkomen van lotje getikte taalgids Ministerie van OCW: Gouden Eeuw, Midden-Oosten, slaaf, zittenblijver, Gen Z: allemaal verboden

Wederom zo’n OCW-pdf waar 10 beleidsmedewerkers een maand op zitten te puzzelen à €90.000 loonkosten, en dan krijg je “Gouden Eeuw” verboden maar wel 12 pagina’s uitleg en plaatjes… wat schiet je daar nou mee op. En straks mag een docent geschiedenis dus eerst 3 minuten “tot slaaf gemaakten in West-Azië” zeggen terwijl de klas allang afhaakt, typisch: taalpolitie spelen maar de basisvaardigheden kelderen gewoon door.

Hier op het land: op het erf zeggen we ook wel eens “die jongen is blijven zitten” en niemand bedoelt daar minderwaardig mee, dat is gewoon duidelijke taal. Je kunt best netjes praten over geschiedenis en slavernij, maar als OCW elk woord gaat herlabelen krijg je vooral ambtenaren die elkaar corrigeren en geen docent of ouder die er nog chocola van maakt. fix liever de basis: lezen, rekenen, en normale brieven die je in 1 keer snapt.

het probleem is niet dat OCW “aardig” wil zijn met taal, maar dat ze interne richtlijnen maken die in de praktijk als compliance-infrastructuur gaan werken: HR/communicatie checklists, trainingen, audits, en dan gaat iedereen risicomijdend schrijven tot je brieven krijgt die nergens meer over gaan. de oplossing is: hou het bij 5 harde regels (geen scheldwoorden, geen generalisaties, noem dingen feitelijk), en laat de rest aan context en vakinhoud; anders bouw je een taal-IT-systeem waar ambtenaren elkaar op woordjes afrekenen terwijl het draagvlak bij scholen en ouders gewoon wegloopt.

simpel: dit is “scope creep” in taalvorm—begint als nette schrijfwijzer en eindigt als een compliance-API waar elke afdeling z’n eigen verbodenwoordenlijst aan hangt, en dan ben je maanden bezig met afvinken i.p.v. lesgeven. Als je “Gouden Eeuw” al niet meer mag zeggen maar wél 40 synoniemen moet onthouden, dan is het geen inclusie meer, het is vendor lock-in op ambtenarentaal. En de grap: de mensen die dit schrijven praten privé gewoon normaal, maar op papier moet alles door de woordjes-wasmachine, want niemand wil de ticket zijn die escalated naar “issue” bij Communicatie.

Iedereen gilt meteen 1984, maar dit is vooral klassiek ambtenarenrisicomanagement: één keer een Kamervraag/klacht en ineens moet alles “safe” en gaat de pendel doorslaan. Alleen: als OCW woorden als “Midden-Oosten” en “Gouden Eeuw” gaat mijden, dan maak je beleidstaal los van de werkelijkheid én van het onderwijs, want docenten moeten juist begrippen kunnen uitleggen en nu moet je eromheen dansen. Maak er desnoods een stijlgids van met ruimte voor context, maar doe niet alsof je met woordjes schrappen discriminatie oplost terwijl de basisvaardigheden en lerarentekorten gewoon branden.

Die “verboden woorden” zijn meestal geen verbod maar een schrijfwijzer voor stukken die naar buiten gaan, alleen in de praktijk wordt dat natuurlijk een vinklijstje: communicatie/SG wil nul gedoe, dus iedereen gaat braaf om woorden heen schrijven. En dan krijg je het leuke effect dat je intern wél gewoon Gouden Eeuw zegt bij de koffieautomaat, maar extern ineens een soort tekst produceert waar je als schooldirecteur drie keer doorheen moet om te snappen wat de boodschap is. Er zit ook een kanttekening bij: na één Kamervraag over “blank” of “slaaf” is zo’n pdf sneller geboren dan een extra rekenleraar, prioriteiten hè…

ja maar als je zelfs “Gen Z” en “zittenblijver” al moet ontwijken, dan krijg je dus van die brieven waar ouders mij in de salon mee zitten te zwaaien: drie alinea’s wollig gedoe en alsnog snapt niemand wat de school bedoelt… en ondertussen durft een docent straks geen simpel woord meer te gebruiken zonder dat er weer zo’n mailtje naar “communicatie” gaat, pffff.

Taalkundig gezien is dit het probleem: ze doen alsof woorden op zichzelf “fout” zijn, terwijl het altijd om betekenis in context gaat. “Tot slaaf gemaakten” kan prima in een museumtekst of lesbrief, maar als je “zittenblijver” gaat verbannen maak je van een helder woord een omwegzin; en dan krijg je precies die wollige OCW-brieven waar ouders al jaren over klagen. En even praktisch: als je “Midden-Oosten” niet meer mag omdat het eurocentrisch is, dan moet je dus óók ophouden met “Verre Oosten” en “het Westen”; succes met een aardrijkskundemethode die nog te lezen is. Dit is geen inclusie, dit is taal als aflaatbriefje voor beleid dat verder niks oplost.

Ja jong, als ge “Gen Z” al niet meer moogt zeggen dan is het echt klaar: da is letterlijk hoe die gasten zichzelf noemen op TikTok enzo, en OCW loopt weer achter de feiten aan. Straks krijgen ouders een brief vol omwegen en durft niemand meer gewoon te zeggen waar het over gaat, en ondertussen snapt m’n neefje z’n rekenboek nog steeds niet.

Feit is dat taal soms echt pijn kan doen, in de spreekkamer merk je dat bij woorden als allochtoon of probleemgezin, dus een beetje bewustzijn is prima. Maar als je Gouden Eeuw en Midden-Oosten gaat mijden, leer je mensen vooral om om de hete brij heen te praten, terwijl je juist moet kunnen uitleggen wat er wringt en waarom. En tot slaaf gemaakten is oké in context, alleen maak het geen verplichte tongbreker, anders haakt iedereen af en blijft de inhoud weer liggen.