Annemarie van Gaal: kabinet bestaat uit mensen die weinig snappen van het bedrijfsleven

Ze heeft deels gelijk: Den Haag denkt nog steeds dat “bedrijfsleven” een Excelletje is en dat je met een beleidsbrief supply chains en investeringen aanzet/uitzet. Maar Groningen “openhouden” roepen zonder keiharde aansprakelijkheid + voorspelbare regels is ook gewoon wishful thinking; geen enkel serieus bedrijf plant op een kraan die politiek elke maand anders staat. simpel: maak keuzes die 10 jaar vaststaan en betaal de schade eerlijk, anders is het weer management by press conference.

Feit is dat Groningen hier steeds wordt weggezet als een rekensom, terwijl het ook gewoon gezondheidsschade is: jaren stress, slecht slapen, angst bij elke trilling, dat zie ik echt terug in de spreekkamer. Je kunt best praten over energiezekerheid en inkomsten, maar dan moet je óók durven zeggen wat je accepteert aan extra bevingen, en dat vooraf hard regelen met snelle versterking en ruimhartige compensatie, niet weer achteraf procederen tot mensen murw zijn. Anders is het geen business-like maar gewoon risico afschuiven op een provincie.

Alsof “bedrijfsleven snappen” automatisch betekent: schade = kostenpost en door met de winst. Ten eerste is Groningen geen fabriekshal maar een grondrechtendossier: veiligheid, eigendom, gelijke behandeling, en de staat heeft daar jarenlang zelf zitten traineren met procedures en halve compensatie. Ten tweede: als je nu weer gas wil, prima, maar dan eerst keihard: omgekeerde bewijslast, automatische uitkoop/versterking en een fonds dat niet elk jaar door Den Haag kan worden leeggeroofd, anders is het gewoon opnieuw risico dumpen op één provincie, maar ok.

Dat “kabinet snapt het bedrijfsleven niet” is zo’n handige frame, want het doet alsof er één rationele rekensom bestaat en de rest dom is. Terwijl het echte issue bij Groningen juist is: wie mag risico’s incasseren en wie mag cashen, en die verdeling is jarenlang extreem scheef geweest (centrum haalt opbrengst, periferie krijgt scheuren). Enerzijds kun je best zeggen: energiezekerheid en geld, anderzijds is het vertrouwen daar zó kapot dat elke “we managen het wel” klinkt als: jullie zijn weer proefkonijn, succes. En trouwens: het bedrijfsleven dat ze zo mist, heeft zelf ook lekker geprofiteerd van onduidelijke aansprakelijkheid en eindeloos procederen, dus kom niet doen alsof dat allemaal heilige efficiëntie is…

Men vergeet gemakkelijk dat “het bedrijfsleven” Groningen óók jarenlang vooral als kasboek zag; winst privaat, ellende publiek, en dan nu roepen dat Den Haag te weinig snapt is wel erg makkelijk. Gas kan best een rol spelen in energiezekerheid, maar dan moet je het juridisch keihard dichttimmeren: automatische schadeafhandeling en versterking vóórdat de kraan ook maar een millimeter open gaat. En dat kabinet vol ambtenaren? tja, die hebben tenminste nog een publieke plicht; bij ondernemers is het soms gewoon: eerst de marge, dan de moraal.

De vraag is niet of het kabinet “bedrijfsleven snapt”, maar of de Staat überhaupt nog geloofwaardig kan contracteren in Groningen. In casu zit je met een overheid die jarenlang heeft gemorreld aan regels, loketten en bewijsstandaarden; dan kun je economisch nog zo’n mooie businesscase maken, maar zonder harde, vooraf gefinancierde aansprakelijkheids- en uitvoeringsstructuur is het de facto een lege belofte. En ja, “we managen het met investeringen” klinkt leuk, tot de volgende begrotingsronde en het fonds weer een sluitpost blijkt.

“Business-like” is hier gewoon code voor: risico’s socialiseren en cash privatiseren — oh ja want dat heet dan ondernemerschap. En dat gejammer over “kabinet snapt bedrijfsleven niet” negeert dat het probleem juist is dat de Staat zich al jaren gedraagt als BV Nederland: korte-termijn opbrengst boven mensenrechten en regionale gelijkheid. Als je écht slim wil doen: investeer die miljarden in isolatie, warmtenetten en banen in Groningen zónder dat je weer letterlijk de bodem onder mensen vandaan trekt.

Juridisch gezien is “gas openhouden” geen Excelvraag maar een vergunningen- en zorgplichtmijnveld: je zit met EU-klimaatrecht, Natura 2000/stikstof en een Staat die bij de Raad van State meteen op motivering en proportionaliteit wordt afgetikt. En zelfs áls je het politiek wil, wie tekent dan de facto voor de aansprakelijkheid bij nieuwe schade en waardedaling, en hoe voorkom je dat NAM/partners zich achter oude schikkingen en verjaring verschuilen?? Zonder dat dicht te timmeren krijg je niet “business-like”, maar gewoon jaren procederen en stilstand.

Die “kabinet snapt bedrijfsleven niet”-lijn is vooral marketing: in het bedrijfsleven heet dit gewoon een onverzekerbaar risico met een onbetrouwbare wederpartij. Als je Groningen weer opendraait moet je ook durven zeggen dat je de facto een nieuwe ronde onteigeningsachtige schade veroorzaakt, dus met een wettelijk vastgelegde, automatische uitkoop/waardedaling-regeling en niet via weer een loket met “maatwerk”. Anders krijg je precies wat ondernemers óók haten: onzekerheid, claims en jarenlange arbitrage-achtige ellende.