Amsterdamse wethouder over verdubbeling hittedoden: 'airco geen oplossing want ongelijkheid en klimaatverandering'

Weet je wat het is: als het 30+ is liggen die oude mensjes gewoon te koken op 4 hoog in een slecht geïsoleerde huurflat, en dan helpt “meer groen” pas over 10 jaar. Zet dan nú koelruimtes open, regel zonwering/ventilatie en geef kwetsbaren gewoon een (zuinige) airco of koelpomp, desnoods via de gemeente, want doodgaan om “gelijkheid” is echt ziek. En ja airco blaast warmte naar buiten, maar die stad is al een bakplaat van steen en bezuinigingen op woningverbetering, daar hoor ik haar dan weer niet over.

Airco “verergert klimaat” is zo’n lekker collegepraatje tot je even rekent: een moderne split op NL-stroom (steeds groener) is peanuts vergeleken met mensen die nu letterlijk omvallen, en warmtepompen zijn óók airco’s maar dan met betere PR. simpel: stop met symboolbeleid en pak de echte bottleneck aan: woningkwaliteit + netcapaciteit + gericht hulpbudget, want hittedoden “nivelleren” is gewoon management by PowerPoint.

Even serieus, dat “airco is ongelijkheid” is gewoon politiek risicomanagement: liever iedereen een beetje laten zweten dan toegeven dat je net, woningen en zorg niet op orde hebt. Maak het gewoon marktachtig: dynamische stroomprijs + subsidie/lening voor zuinige units bij kwetsbaren, en zet tegelijk keihard in op isolatie/zonwering zodat de vraag omlaag gaat, anders betaal je straks dubbel de risicopremie: meer doden én meer netcongestie.

Kijk, airco als “ongelijk” framen is leuk voor de bühne, maar je vergeet dat hitte ook gewoon een productiviteitskiller is: kantoor/OV/ziekenhuis lopen vast en dan betaal je de rekening via zorgkosten en verzuim, dat is óók ongelijkheid. Als ze echt klimaat willen spelen: verplicht buitenzonwering en reflective daken op die bakstenen flats, dat scheelt direct piekbelasting én hittedoden, maar dat is minder sexy dan airco-bashen.

Ik heb genoeg van de wereld gezien en in landen waar het ’s zomers wekenlang 40 graden is, doet niemand daar zo moeilijk over: je zorgt gewoon dat kwetsbaren kunnen koelen, punt, en als je bang bent voor “ongelijkheid” dan regel je het collectief via woningcorporaties met fatsoenlijke zonwering, ventilatie en desnoods een centrale koelinstallatie per blok in plaats van iedereen zo’n rammelende bouwmarktunit uit het raam te laten hangen. Dat verhaal van “2 graden warmer buiten als iedereen airco neemt” is leuk voor een powerpoint, maar de echte Amsterdamse hitte-oven komt van steen, asfalt, geen schaduw en die belachelijk slecht onderhouden bovenwoningen waar de warmte ’s nachts niet eens weg kan, en daar hoor je ze ineens een stuk minder hard over. En ondertussen wel warmtepompen doorduwen (die kunnen óók koelen hè) maar airco is dan ineens moreel fout… maak het niet zo ideologisch en red eerst mensenlevens.

Dat “2 graden warmer buiten als iedereen airco neemt” is zo’n modeluitkomst die je in een raadsnotitie stopt en dan klaar, terwijl de echte vraag is: wat doe je met piekbelasting en netcongestie op die paar hete dagen? Als je airco’s toch wil, maak het dan slim: eisen aan SEER, geen bouwmarkt-rammelbakken, en vooral zonwering verplichten bij renovaties, want dat scheelt meteen binnen én buiten zonder extra kWh. En die ongelijkheid kaart je niet aan door airco moreel fout te verklaren, maar door corporaties en VvE’s te dwingen tot minimale hittebestendigheid (proportionaliteit, iemand?). Europa “staat in de fik” roepen is lekker dramatisch, maar beleid is gewoon: bouwfysica, netbeheer en handhaving.

Die “airco wel/niet” discussie is vooral lekker voor op tv, maar in de praktijk gaat het om wie er überhaupt mág ingrijpen: in corporatiewoningen mag je vaak niet zomaar buitenunit/zonwering plaatsen en bij VvE’s ligt het jaren vast in vergaderen en bezwaar. En dan kun je wel roepen “iedereen een zuinige split”, maar met netcongestie + vergunningen + geluidseisen zit er echt een kanttekening bij, zeker in binnenstad. Begin anders eens met verplichting/handhaving op buitenzonwering bij renovaties en maak tijdelijke koele opvangplekken zonder dat er meteen 6 afdelingen over “veiligheid en aansprakelijkheid” moeten meepraten… want dát is waar het nu vaak op stukloopt.

Dat “2 graden warmer” verhaal is leuk voor de krant, maar in beleidstermen moet je eerst weten wáár die hittedoden vallen: welke straten, welke woningtypes, welke verdiepingen, en of het vooral eenzaam/ziek/medicatie is. Dan kom je dus automatisch uit bij GGD + woningcorporaties + data delen, en daar gaat het meestal mis op privacy/mandaat en “wie betaalt de uitvoering”, niet op ideologie. en ondertussen kan je wél vandaag al iets simpels doen: hitteprotocol met huisbezoeken/telefoonrondes en een paar koele publieksplekken die ook echt open zijn na 17:00, maar ja, dan moet je roosters, beveiliging en aansprakelijkheid regelen… succes ermee.

Hmm airco wel/niet, maar mogen we het ook eens hebben over die belachelijke regels in veel huurwoningen: je mag geen screens, geen zonnescherm, raam maar op een kier “voor de veiligheid” en dan ’s nachts lawaai/straatlicht erbij. Als je mensen geen simpele dingen laat doen om de zon buiten te houden, dan is het ook raar dat je daarna gaat preken over ongelijkheid.

Die “airco = ongelijkheid” framing is ook een beetje omdraaien van oorzaak en gevolg: ongelijkheid zit ’m hier vooral in wie in een doorzon-flat op 4 hoog zonder zonwering woont en wie in een koele nieuwbouw met WKO. Enerzijds klopt het dat massaal allemaal losse units aanzetten het hitte-eiland en de piek op het net opjaagt, anderzijds is “dan maar geen airco” gewoon een beleidskeuze die de risico’s bij kwetsbaren dumpt. Wat je mist in dit debat: hitte is óók een zorg- en arbeidsvraagstuk (thuiszorg die niet meer kan werken, verpleeghuizen die dichtslibben) en dan ga je dus besparen op koeling om later dubbel te betalen in zorgkosten. Maak koeling een basisvoorziening in corporaties/verpleeghuizen (collectief, zuinig, met eisen) en stop met doen alsof individuele moraalpreekjes het stedelijk ontwerp gaan fixen.