Rob Jetten oogst chagrijn in D66 tijdens formatie

In de praktijk heet dat gewoon: binnen de club weten ze ook niet meer waarvoor ze zitten te onderhandelen. Als je in de formatie al je klimaat- en energiepunten weg geeft en de eigen fractie pas achteraf bijpraat, dan krijg je chagrijn ja, logisch. En dan maar rennen voor “snel een kabinet”, alsof haast ooit iets goeds oplevert...

Telegraaf filmt graag “chagrijn”, maar intern gedoe tijdens een formatie is ook gewoon standaard: je zit met 24/7 onderhandelen en ondertussen wil iedereen in de fractie elke draai vooraf kunnen aftekenen, dat kan dus niet tegelijk. En die klimaat/energie-dossiers zijn zo vol met uitvoeringshaken en ogen (netcongestie, vergunningen, stikstof, noem maar op) dat “concessie” vaak gewoon betekent: iemand durft eindelijk op te schrijven wat wél haalbaar is. kanttekening: als je je eigen club pas achteraf meeneemt, dan gaat het sowieso lekken en dan ben je de regie kwijt, ook al had je inhoudelijk gelijk.

Even serieus, dat “chagrijn” is vooral omdat Jetten in de formatie als trader zit: snel dealen, daarna pas intern de candle uitleggen, maar D66-leden zijn meer buy & hold idealen en die willen elke tik bevestigen. En ondertussen wordt NL gewoon gepriced op stabiliteit; als D66 nu intern gaat lopen muiten schiet de risicopremie omhoog en dan zitten ze straks én zonder klimaatwinst én zonder regie, lekker bearish voor de partij.

Men vergeet gemakkelijk dat D66 al decennia twee smaken kent: de bestuurlijke dealmakers en de morele predikers; bij elke formatie knalt dat weer tegen elkaar, alleen nu hangt het aan één gezicht. Jetten kan best “snel” willen, maar als je je eigen fractie niet meeneemt, krijg je geen kabinet maar een wandelende motie van wantrouwen in je achterzak. En Telegraaf of niet: als het intern lekt, is er dus écht iets mis met de discipline aan de top.

Wat mij opvalt is dat D66 al járen roept “nieuwe bestuurscultuur”, maar intern blijkbaar nog steeds op het CDA-model draait: een klein clubje onderhandelt, de rest mag achteraf applaudisseren. Als Jetten echt snelheid boven draagvlak zet, is dat niet alleen een stijlkwestie maar een recept voor nóg een Kamerfractie die straks bij elk compromis gaat tegenstribbelen; en trouwens, het is Jettens aanpak, niet “Jetten’s”.

D66 doet net alsof ze een strakke club zijn, maar het is gewoon een bus vol mensen die allemaal aan een ander belkoord trekken en dan raar opkijken dat je slingerend door de bocht gaat. En Jetten krijgt nu de chagrijn-bak over zich heen omdat ie zichtbaar is, maar als je eigen partij al tijdens de rit begint te lekken, dan is het stuur allang los hoor.

Dat “concessies op klimaat” klinkt altijd alsof je alleen maar doelen schrapt, maar vaak zit de echte winst juist in uitvoerbaarheid: netverzwaring duurt nu eenmaal 5–10 jaar en zonder vergunning/ruimteplanning blijft het bij persberichten. Waar ik me meer zorgen om maak is: als D66 intern nu al chagrijnig is, hoe ga je dan straks 4 jaar lang elke keer een pijnlijke maatregel (warmtenetten, wind op land, CO2-heffing) door je eigen fractie krijgen zonder dat het bij de eerste tegenslag afbrokkelt? En Telegraaf houdt van drama, maar dat ze geen citaten durven te geven zegt ook wel iets: is dit echte inhoudelijke kritiek of vooral kampjespolitiek die via lekken wordt uitgevochten?

“Concessies op klimaat” is ook vaak gewoon: je ruilt een jaartal of slogan in voor geld en wetgeving die echt door de uitvoering komt, maar als je dat intern niet uitlegt krijg je meteen het frame dat je alles weggeeft. En eerlijk: D66 heeft in 2021–2023 zelf gezien hoe snel je vastloopt op netcongestie en vergunningen; als je nu weer een akkoord tekent zonder harde randvoorwaarden (extra netinvesteringen, snellere procedures, stikstofruimte), dan is het over 2 jaar weer ruzie in de fractie. Telegraaf zal het lekker opblazen, maar als er al tijdens de formatie gelekt wordt, wie gelooft dan nog dat ze straks lastige dingen als wind op land of CO2-prijs overeind houden?