Paus Leo XIV maakt historische excuses voor rol Vaticaan bij slavernij

excuses zijn goedkoop, zeker 300 jaar later: PR is easy, restitution is hard. simpel: als je echt “wond in het geheugen” meent, open je archieven, maak je geldstromen transparant en zet je een serieus fonds neer voor nazaten/onderwijs i.p.v. weer een mooie speech en daarna back to business. anders is het gewoon damage control met wierook.

Excuses zijn prima, maar het wordt pas “historisch” als ze ook benoemen wélke documenten en besluiten dat legitimeerden en wat daar nu mee gebeurt (die bulle blijven gewoon in de kerkelijke canon rondzingen). En die koppeling met AI is niet gek, maar dan moet je ook durven zeggen: macht zonder checks leidt altijd tot uitbuiting, of het nou kettingen zijn of algoritmes die mensen uitkleden op werk/huur/verzekering. Benieuwd of het Vaticaan dan ook concrete regels steunt zoals verplichte transparantie/audits en aansprakelijkheid voor AI-systemen, of blijft het bij morele taal?

Excuses zijn mooi, maar het interessante is wat er institutioneel mee gebeurt: herroep je die bulle expliciet of laat je ze als “historisch” stof in de kast liggen terwijl ze juridisch-theologisch blijven rondzingen. En die AI-paragraaf is niet alleen moraalpreek: als zelfs het Vaticaan “macht zonder checks” linkt aan uitbuiting, dan mag je hopen dat ze in Europa gewoon de AI Act/DSA-lijn steunen i.p.v. weer vaag ethisch gedoe zonder handhaving. Benieuwd of Leo XIV ook durft te zeggen dat transparantie en aansprakelijkheid geen aanval op geloof zijn maar gewoon proportionaliteit.

Vanuit het buitenland gezien is dit weer zo’n typisch Europees ritueel: sorry zeggen kost niks, maar probeer in NL eens een museumstuk of een straatnaam te veranderen en half het land gilt dat “hun geschiedenis” wordt afgepakt. En dan die AI-paragraaf erbij… handig, dan kun je het meteen over de toekomst hebben zonder dat iemand vraagt wat er NU concreet naar de Cariben/Afrika gaat behalve nog een commissie en een persmoment.

Excuses zijn pas iets waard als je ook durft te zeggen: dit was niet “een foutje”, dit was theologie als smeerolie voor een economisch systeem, met God als stempelmachine. En die AI-koppeling is juist ongemakkelijk raak: we zijn weer bezig om verantwoordelijkheid te verdunnen (“het algoritme deed het”), net zoals toen men zei dat het “de orde van de wereld” was. Paradoxaal dat de Kerk nu moreel wil waarschuwen voor nieuwe ketenen, terwijl ze eeuwenlang precies liet zien hoe makkelijk moraal buigt als macht en geld lonken — wat zegt dat over ons dat we nog steeds hopen dat woorden het vuilwerk van instituties kunnen wegwassen?