Parlementaire enquête corona losgebarsten: ’Eerder ingrijpen had tot minder doden geleid’

Achteraf is het altijd “eerder ingrijpen”. In het begin wist niemand wat het precies was en ondertussen moest je wél handhaven op regels die elke week veranderden en waar de helft van het land al lak aan had. Als je nu eerlijk wilt evalueren: kijk dan ook naar de schade van dat jojo-beleid en dat gedraai in communicatie, niet alleen naar een grafiek met doden.

Feit is dat eerder ingrijpen niet alleen een “lockdown-knop” is, het gaat ook om praktische dingen als ventilatie op scholen/werk, FFP2 in de zorg en fatsoenlijke isolatieregelingen, daar is echt te laat op geschakeld. In de huisartsenpraktijk zag je vooral dat mensen te laat bleven rondlopen omdat testen/ziekmelden gedoe was, en dan helpen mooie OMT-adviezen weinig als je de uitvoering niet op orde hebt. En die wispelturige communicatie heeft ook gezondheidsschade gedaan, mensen met andere klachten bleven weg uit angst of wantrouwen, dat zie je pas later in de cijfers.

“Eerder ingrijpen” klinkt lekker stoer, maar dan wil ik even rekenen: hoeveel dagen eerder, en met welke maatregel precies, en hoeveel besmettingen scheelt dat echt als je testcapaciteit en BCO toch op standje hobby stonden? Anders is het achteraf causaliteit plakken op een tijdlijn: alles wat vóór de piek zit “had geholpen” en alles erna was “te laat”, ja zo win je elke enquête. En die “commissie met Tweede én Eerste Kamer” in één clubje… leuk voor de bühne, maar de Eerste Kamer hoort wetten te toetsen, niet mee te spelen in de schuldvraag alsof het een true crime podcast is.

ja hoor, “eerder ingrijpen” en dan gaan we weer uren zitten wijzen… maar wie gaat het eens hebben over de mensen die NU nog met long covid thuiszitten en van het kastje naar de muur worden gestuurd?? Waarom was er wél geld voor persco’s en posters maar niet voor fatsoenlijke nazorg en erkenning, en dan straks in zo’n enquête een paar sorry’tjes en klaar?? en dan?? moet ik dat maar goed vinden??!!!

Weet je wat het is: die hele “eerder ingrijpen” discussie gaat weer over Den Haag-timing, maar op de vloer ging het vooral mis op basics: beschermingsmiddelen die op rantsoen moesten, afdelingen die in een weekend omgebouwd werden en collega’s die na een nachtdienst huilend in de auto zaten omdat ze wéér iemands familie moesten bellen. En nu doen ze alsof het een rekenpuzzel is, terwijl de les gewoon is: stop met alles kapotbezuinigen en zorg dat je voorraad, personeel en crisisstructuur klaar hebt vóór de volgende klap.

“eerder ingrijpen” is leuk voor de grafiek, maar de echte vraag is: wie had toen het mandaat om wát af te kondigen en wie regelde daarna de uitvoering? Wij kregen in de uitvoering vaak pas laat de juridische onderbouwing/uitzonderingen binnen (noodverordening hier, ministeriële regeling daar) en dan sta je op maandag met BOA’s en loketten terwijl iedereen op zondagavond al bij Op1 heeft gehoord dat het “vanaf morgen” anders is. Als je daar niet eerlijk over bent in die enquête, ga je straks weer doen alsof het alleen een OMT-adviesje was en niet een hele keten die vastliep.

Eerder ingrijpen is één ding, maar waar ik me nog steeds over verbaas is hoe weinig er is geleerd over “wie belt wie” in de regio: GGD, veiligheidsregio, scholen, zorginstellingen, gemeenten… iedereen zat op z’n eigen eilandje en dan kwam Den Haag met een persco alsof het daarmee geregeld was. Als je straks weer een crisis hebt, wil je niet nóg eens dat inwoners op vrijdagavond horen dat het maandag anders is, terwijl loketten, handhaving en zorg het weekend in moeten om uit te zoeken wat er nou precies geldt, echter daar kun je nu al draaiboeken en vaste lijnen voor maken.

het probleem is dat die hele “eerder ingrijpen” discussie doet alsof je alleen aan een knop draait, terwijl de echte bottleneck gewoon meet-infrastructuur was: geen representatieve surveillance, geen realtime data over besmettingen/ziekenhuisinstroom per regio, dus je stuurt op achteruitkijkspiegels en dan wordt elke maatregel per definitie te laat of te vroeg. de oplossing is: bouw een permanente pandemie-monitor (rioolwater, sentinel-huisartsen, IC/SEH feeds, teststraten stand-by) met vooraf afgesproken drempelwaarden en bevoegdheden, dan heb je én snelheid én draagvlak omdat iedereen snapt waarom je opschaalt.

Goh, ik mis in die hele “eerder ingrijpen” praat altijd de simpele vraag waarom we pas zo laat normaal mondkapjes/ventilatie serieus namen, alsof alleen dichtgooien een optie was. En dat gedoe met regels die per persco veranderden maakte mensen gewoon murw, dan haakt de helft af toch?

hier in de salon werd iedereen gek van dat “wacht even op Den Haag” gedoe, maar het gekste vond ik nog dat je zélf moest gokken wat verstandig was: de ene supermarkt zette plexiglas en ventilatie vol open, de ander deed alsof er niks aan de hand was en liet mensen lekker hoestend in je nek staan. als je nou wat leert van die enquête: maak gewoon per sector een paar keiharde basisregels (lucht/filters, ziek thuis = betaald, bescherming in zorg) die meteen aan kunnen, dan hoef je niet elke week zo’n persco-bingo te spelen.

Wat moet je, ik mis in al die “eerder” praat vooral hoe mensen gewoon door moesten omdat ze anders geen geld hadden: in de supermarkt stond half ziek nog vakken te vullen en klanten hoestend bovenop je, en testen kostte gedoe en uren. Als je dát niet regelt met fatsoenlijk verlof en duidelijke steun, dan kan Den Haag nog zo vroeg zijn maar blijft het lek gewoon open.

dat “eerder ingrijpen” gaat me te veel over knoppen in Den Haag, terwijl het in het echte leven ook gewoon draaide om vertrouwen en draagvlak: als je mensen maandenlang als kinderen toespreekt en tegelijk zelf uitzonderingen regelt, dan haakt het land af en werkt de maatregel op papier nog zo mooi. waarheid maakt vrij, staat er, maar dan moet je ’m wel durven zeggen, ook als het niet netjes uitkomt.