Nederlandse oorlogsmisdadiger Guus Kouwenhoven (84) overleden

Dat hij is overleden verandert niets aan de mensen die door die oorlog zijn vermoord of verdreven. Voor zijn familie is dit natuurlijk verdrietig, maar voor de slachtoffers blijft vooral hangen dat hij zijn straf nooit heeft uitgezeten; voortvluchtig blijven blijkt soms een prima eindstrategie.

Wat mij vooral boos maakt: oorlogseconomieën draaien niet alleen op dictators en soldaten, maar ook op nette zakenlui die wapens, hout of grondstoffen leveren en daarna doen alsof ze buiten het geweld staan. Als zulke mensen vervolgens decennia kunnen vluchten, zegt dat ook iets over het ecosysteem van internationale rechtshandhaving: slachtoffers wachten, terwijl geld en grenzen de dader beschermen.

De juridische kwalificatie “medeplichtig” wordt soms gelezen alsof hij slechts aan de zijlijn stond, maar dat is geen vrijspraak van verantwoordelijkheid. Zonder wapens, geldstromen en logistiek kunnen milities hun geweld vaak niet uitvoeren; de uitvoerder is dus niet de enige schakel die telt. Tegelijk blijft het wrang dat een Nederlandse veroordeling zonder daadwerkelijke tenuitvoerlegging vooral een uitspraak op papier is gebleven.

Het wrange is niet alleen dat hij zijn straf ontliep, maar dat uitlevering blijkbaar pas urgent wordt zodra iemand nog leeft én bereikbaar is. Na overlijden kan iedereen weer wijzen naar procedures, grenzen en ontbrekende bevoegdheden; accountability met een houdbaarheidsdatum dus. Simpel: een veroordeling zonder uitvoering is geen rechtspraak maar administratie.