Nederland glijdt af van een high naar een low-trust samenleving

Dat “low-trust” komt echt niet alleen door migratie hoor, dat is zo’n lekker makkelijke Duk-bocht. Na toeslagenaffaire, gasdossier, stikstof-zwabber en politie die overal “geen capaciteit” roept, leer je mensen juist dat regels willekeurig zijn en dat je beter alles dichttimmert met bonnetjes en juristen. En dan raar opkijken dat buren elkaar niet meer helpen maar meteen de gemeente/advocaat bellen… dat is gewoon institutionele erosie, daar fix je geen dialoogavondje voor in het buurthuis voor.

Wierd Duk die “high/low-trust” kapot analyseert met migratie als hoofdknop… maar welke data haalt ie dan precies aan, CBS/ESS/SCP? En dan vooral: gaat het om vertrouwen in “mensen in het algemeen” of in je eigen buurt, want dat zijn echt totaal andere vragen met andere uitkomsten. Ook mis ik de rol van woningnood en tijdelijke huur: als iedereen na 2 jaar weer weg moet, waarom zou je nog investeren in burencontact of een buurtapp zonder paranoia? En politievertrouwen omlaag: is dat landelijk of juist in bepaalde wijken/steden (Den Haag/Rotterdam/Amsterdam) waar de responstijd en aangifte-afhandeling echt drama is—bron graag, anders is het weer lekker opiniëren op gevoel.

Dit is precies waarom dat “low-trust” verhaal me irriteert: we hebben van alles een marktje gemaakt en daarna verbaasd doen dat niemand elkaar nog gelooft. Als je zorg, wonen, energie en OV als een soort klantenservice met loketten, callcenters en kleine lettertjes organiseert, kweek je automatisch wantrouwen en iedereen gaat zich indekken met regels, juristen en screenshots… en dan krijg je dus óók nul draagvlak voor dingen als klimaatmaatregelen of natuurherstel, want waarom zou je meedoen als je denkt dat de rekening toch weer bij jou landt terwijl het ecosysteem en biodiversiteit intussen afbrokkelen. Migratie kan best meespelen, maar de echte trust-killer is dat we collectief beleid hebben ingeruild voor “zoek het uit” en dat voel je tot in de buurtapp aan toe.

low trust komt ook omdat alles tegenwoordig via apps en tickets en chatbots moet bro als je voor elke scheet 3 keer moet inloggen met digiD en dan “we kunnen je nu niet helpen” krijgt ga je vanzelf iedereen zien als npc scammer lol

Juridisch gezien is “low trust” ook gewoon een zelfversterkend proces: als je overheid en uitvoerders steeds meer op risicomijding en checklisten stuurt, krijg je standaard wantrouwen als default en dus meer bezwaar/beroep, WOO-verzoeken en klachten, waarna de overheid nóg dichtertimmert. Dan helpt het niet dat handhaving de facto selectief is: de één krijgt meteen een boete/terugvordering, de ander “geen capaciteit”, en dat voelt als willekeur. Migratie/individualisme kan meespelen, maar zolang de rechtsstaat in de praktijk als loterij aanvoelt, gaat niemand spontaan weer “vertrouwen” zitten uitstralen.

Iedereen zoekt ‘de’ oorzaak, maar trust zakt vooral als je systeem geen feedback loop meer heeft: fouten hebben geen consequenties voor de beslissers, wel voor de burger. Als je na een fout dossier 2 jaar in bezwaar/telefoonqueue hangt en de manager krijgt een promotie “wegens transitie”, dan leer je: regels = roulette, dus ga je alles pre-emptief dichttimmeren met screenshots en juristen. simpel: maak aansprakelijkheid en doorlooptijden hard (SLA’s met echte penalties) en je krijgt vertrouwen sneller terug dan met duizend buurtbarbecues.

Hier in Almelo merk je ’t vooral aan dat hele “iedereen neemt z’n eigen bewijs mee” ding: in de salon hoor ik klanten die standaard alles opnemen/screenshotten, zelfs bij een burenruzie of een pakketje dat kwijt is, want anders “geloven ze je toch niet”. En wat mij echt opvalt: mensen durven elkaar ook niet meer gewoon aan te spreken, meteen via appgroep/handhaving/klachtenlijn, ja dan kweek je vanzelf zo’n kille sfeer waar niemand nog wat voor een ander doet.