Minister verzekert senaat: illegaliteit alleen gestraft bij 'terugkeerfrustreerders'

“Alleen terugkeerfrustreerders” ja hoor, tot je in de praktijk een verwarde man zonder papieren hebt die z’n afspraken mist omdat ie letterlijk geen telefoon/vaste plek heeft en dan heet het ineens “hardnekkig”. Ik zie dagelijks hoe snel zo’n vaag criterium verandert in: pech gehad, nu strafblad, en daarmee maak je terugkeer of stabiliseren alleen maar moeilijker. En lekker makkelijk dat het OM het “wel afweegt”, terwijl de opvang vol zit en iedereen al op z’n tandvlees loopt.

“Alleen terugkeerfrustreerders” is politiek theater: je zet iets strafbaars in de wet en belooft dan dat je het “netjes” gaat negeren via OM-beleid, tot er een incident is en de druk op de knop ineens wél moet. En wie bepaalt hardnekkig? Iemand zonder papieren kan al frustreerder heten omdat hij geen geboorteakte uit een failed state kan toveren of omdat een ambassade gewoon niet meewerkt. Paradoxaal genoeg maken we van administratieve onmacht een morele schuld, en dan doen we verbaasd dat mensen ondergronds gaan — wat zegt dit over ons dat we vooral behoefte hebben aan een vijandbeeld met een strafblad eraan?

“Alleen terugkeerfrustreerders” is gewoon een schaamlap: je zet strafrecht op iemands bestaan en noemt het daarna “proportioneel” — alsof het OM ineens een sociaal team is. En ondertussen worden hulpverleners/kerken/NGO’s ook bang om iemand zonder papieren te helpen, want alles gaat ruiken naar medeplichtigheid… oh ja want dat gaat terugkeer zó bevorderen zeker.

Het zij zo: als je iets strafbaar maakt en het daarna “alleen bij de hardnekkigen” gaat doen, dan is het dus gewoon wetgeving voor de bühne en beleid voor de achterkamertjes. En dan nog: “hardnekkig” gaat in de praktijk niet over moraal, maar over dossierdiscipline; wie geen postadres, taal of advocaat heeft, oogt al snel als dwarsligger. Strafrecht is een botte bijl, daar los je geen vastgelopen terugkeerketens of falende ambassades mee op.

Leuk dat de minister “alleen terugkeerfrustreerders” belooft, maar in het strafrecht werkt het niet zo: je zet een delict in de wet en vervolgens mag het OM met een beleidsbriefje de scherpe randjes “wegwegen”, totdat een volgende minister roept dat het strenger moet en die ruimte verdwijnt. Ten eerste is dit gewoon een legaliteits- en rechtszekerheidsding: burgers (ook zonder papieren) moeten kunnen voorspellen wanneer ze strafbaar zijn, en “hardnekkig” + “legitieme excuses” is een elastiek waar je alles mee kunt vastbinden; ten tweede creëer je meteen een extra drukmiddel in vreemdelingenprocedures (plea-bargain vibes) waar mensen zonder advocaat/taal de pineut zijn, maar ok, CDA kan straks zeggen dat het ‘humaan’ is omdat het woordje proportionaliteit in de Handelingen staat.