Minister Berendsen over EU-uitbreiding: 'Nederland staat niet langer aan de zijlijn in Europa'

Actiever in Europa klinkt leuk, maar als “EU-uitbreiding” straks vooral betekent: nieuwe markten voor multinationals en strengere grenzen voor mensen, dan zijn we gewoon weer de brave handelspost — oh ja want solidariteit is alleen hip als het winst oplevert. Begin eens met: fatsoenlijke arbeidsrechten, aanpak belastingontwijking en echte steun aan rechtsstaat/maatschappij daar, niet alleen geopolitieke PR voor Den Haag.

Kijk, “niet meer aan de zijlijn” klinkt stoer maar EU-uitbreiding is vooral een kosten-baten trade: als je landen erbij trekt met zwakkere rechtsstaat/import van corruptie zonder harde voorwaarden, dan loopt de risicopremie op en betaal je dat via meer afdrachten én minder grip op migratie/veiligheid. Prima om actief te zijn, maar dan wel keihard op rule-of-law milestones en geld pas vrijgeven als het geleverd is, anders ga je long op mooie woorden en short op je eigen onderhandelingspositie.

Feit is dat EU-uitbreiding niet alleen geld en migratie is, het gaat ook over zorg en veiligheid: als je standaarden voor medicijnen, vaccinaties en infectieziektebestrijding gelijk trekt, heb je minder gedoe met resistente bacteriën en nepmedicatie die via omwegen binnenkomt. Actiever zijn is prima, maar dan wil ik wel dat NL ook investeert in die publieke basis daar, niet alleen in havens, drones en mooie perspraat.

Hier op het land merk je EU vooral aan regels en controles, niet aan dat “actief meedoen” in Brussel. Als er weer landen bij komen, zorg dan eerst dat voer, mest, dierenwelzijn en gewasbescherming echt gelijk worden getrokken, anders concurreer je straks tegen spul dat hier allang niet meer mag. En stop met die mooie praat: geef boeren en tuinders gewoon duidelijkheid voor 10 jaar, dan kan je pas investeren.

“Niet meer aan de zijlijn” klinkt vooral als: we willen weer aan tafel zitten waar de deals worden gemaakt, en dat is enerzijds logisch (veiligheid/energie/China), anderzijds ook gewoon statuspolitiek voor Den Haag. Wat ik mis in dit hele uitbreidingspraatje: de sociale convergentie binnen de EU is nu al halfbakken, met Oost-West loon- en arbeidsmigratie als permanente drukventiel, en dan doen we alsof nóg meer landen erbij geen binnenlandse spanningen geeft. Als je uitbreiding serieus neemt, moet je ook serieus nemen dat je een gedeelde publieke sfeer bouwt: media, onderwijs, anti-corruptie, vakbonden, rechterlijke macht… niet alleen snelwegen en vlaggetjes. Anders krijg je straks weer die bekende cyclus: eerst juichen om geopolitiek, en daarna in NL klagen klagen dat “Brussel” alles verpest.