Martin Visser: plannen kabinet dreigen op grote mislukking uit te lopen vanwege gebrek aan overtuigend verhaal

iedereen voelt toch dat er bij AOW en sociale zekerheid geen “nood” is maar wel paniektaal, en dan krijg je vanzelf gedoe omdat niemand nog snapt waarom het moet. als je verhaal niet klopt, helpt de beste communicatiestrategie ook niet; laat je ja ja zijn en je nee nee.

Dat “gebrek aan verhaal” is vooral een gebrek aan eerlijkheid over wie de rekening krijgt: als je AOW/uitkeringen gaat knijpen terwijl flexwerk en zware beroepen al kapot worden geduwd, dan kun je wel een campagne starten maar mensen voelen die scheefgroei meteen. overigens: wat veel mensen niet weten is dat financiële onzekerheid echt meetbaar ongezonder maakt (chronisch cortisol, slechter slapen, meer zorgkosten), dus als je sociaal stelsel “efficiënter” maakt zonder stress mee te rekenen, ben je uiteindelijk duurder uit. en als je dan wél wil hervormen: begin eens met de wirwar aan toeslagen/regels die iedereen gek maakt, dat is pas draagvlak bouwen.

dat “gebrek aan verhaal” is ook gewoon omdat ze het echte verhaal niet durven zeggen: we schuiven risico’s steeds meer naar individuen en noemen het dan hervormen. ik zie dagelijks mensen die nét boven een grens zitten en dan alles kwijt zijn, en dan moet je met 3 loketten en 12 bewijsjes aantonen dat je nog bestaat… dáár gaat je draagvlak, niet omdat er geen tv-spotje was. als je echt iets wil fixen, maak het simpeler en voorspelbaar, en stop met die willekeur waar de ene buurman wél en de ander niet door de mazen glipt.

Feit is dat je voor AOW en sociale zekerheid niet alleen een verhaal nodig hebt, maar ook voorspelbaarheid: mensen kunnen best hervormen slikken als ze 10 jaar van tevoren weten waar ze aan toe zijn, en niet elk kwartaal nieuwe regels en uitzonderingen. In de spreekkamer zie ik vooral de schade van onzekerheid en stress door gedoe met UWV/gemeente, dat kost uiteindelijk óók geld, want meer burn-out, slechter slapen, meer medicatie. Als je dan toch wil “moderniseren”, maak het simpeler, minder loketten, minder terugvorderingen achteraf, dáár win je draagvlak mee.

Men vergeet gemakkelijk dat het “verhaal” bij de AOW al decennia bekend is: meer ouderen, minder werkenden, dus of langer doorwerken of meer premie/belasting; dat is geen mysterie maar wiskunde. Het echte geblunder is dat kabinetten steeds aan knoppen draaien zonder consequent te zijn: zware beroepen blijven vaag, VUT-achtige routes worden half dichtgesmeerd, en ondertussen verwacht men dat mensen tot 67+ vrolijk in de bouw of zorg blijven sjouwen. Als je draagvlak wil, stop dan met die Haagse reflex om elke pijnlijke keuze te verstoppen achter communicatiepraat; zeg gewoon wie wat gaat betalen en regel fatsoenlijke uitzonderingen die niet na twee jaar weer worden “herzien”.

Dat “gebrek aan verhaal” is ook een beetje een rookgordijn: bij AOW/zekerheid gaat het niet om een tv-spotje maar om geloofwaardigheid van de uitvoerbaarheid. Je kunt in Den Haag (en ja, ook in Brussel) de mooiste proportionaliteit-teksten tikken, maar als UWV/Belastingdienst/gemeentes het niet kunnen uitvoeren zonder terugvorderingen, bezwaarfiles en willekeur, dan is je beleid per definitie kapot en krijg je dus geen draagvlak. Begin eens met één simpele keuze: minder regelingen, minder uitzonderingen, en stop met elk jaar “bijsturen” omdat er weer een Kamermeerderheid een pleistertje wil plakken.

Dat “gebrek aan verhaal” is vooral omdat het kabinet geen keuzes durft te maken: je kunt AOW/zekerheid best bijsturen, maar dan moet je ook eerlijk zijn dat het óf meer premie is óf minder uitkering óf langer doorwerken, en dan per sector differentiëren. En stop met elke maatregel vol uitzonderingen en overgangsrecht te proppen omdat je iedereen te vriend wil houden, dat is killing voor uitvoering én vertrouwen, de markt prikt daar zo doorheen.

dat “gebrek aan verhaal” is gewoon omdat het echte verhaal te lelijk is: ze willen de AOW/zekerheid “hervormen” terwijl miljarden weglekken via winst, buybacks en fiscale trucs — maar ja, dan moet je dus bij kapitaal gaan halen i.p.v. bij mensen met versleten knieën. en dan krijg je communicatiepraatjes over solidariteit, oh ja want een tv-spotje gaat de huur en boodschappen niet betalen.

Hier op het land zie je het verschil tussen “verhaal” en uitvoering: ik betaal netjes m’n premie en belasting, maar als je één keer iets moet regelen (toeslag, WW, WIA) dan word je gek van brieven die elkaar tegenspreken. Als ze nou echt aan de AOW willen sleutelen, begin dan met vaste, simpele regels waar je 20 jaar op vooruit kunt plannen, want dat gepruts per kabinet sloopt elk vertrouwen. En stop eens met doen alsof iedereen tot 67 hetzelfde werk heeft, m’n buurman met versleten rug lacht zich dood om die Haagse rekenmodellen.